[Τρίτη άποψη] Οι γυναίκες στη διακυβέρνηση

Ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ θέλει περισσότερες γυναίκες μέλη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το ίδιο θέλει και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ο πρωθυπουργός της Βρετανίας, Ντέιβιντ Κάμερον, ανασχημάτισε την κυβέρνησή του προκειμένου να δώσει περισσότερες θέσεις στις γυναίκες. Γυναίκες φαίνεται να καταλαμβάνουν ολοένα και περισσότερες θέσεις στα συστήματα διακυβέρνησης. Συνιστά αυτό γενικότερη τάση;

Πριν από λίγο καιρό οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» κατέγραψαν τις πενήντα καινοτόμες ιδέες που διαμόρφωσαν τα τελευταία χρόνια τις επιχειρήσεις και την παγκόσμια οικονομία. Ο κατάλογος των ιδεών αυτών, που συντάχθηκε με αυστηρά κριτήρια από επιτροπή κύρους, συμβάλλει στη συζήτηση για το πώς θα μπορούσαν οι επιχειρήσεις παγκοσμίως να καταστούν περισσότερο αποτελεσματικές και χρήσιμες – άρα και για το πώς η παγκόσμια οικονομία θα μπορούσε να γίνει περισσότερο αποτελεσματική και ενδεχομένως δίκαιη. Η πρώτη καινοτομία, ανάμεσα στις πενήντα, αναφέρεται στην ανάδειξη των γυναικών ως ηγετών, εργαζομένων, καταναλωτών.

Η άνοδος των γυναικών (και γενικότερα η προώθηση της ισότητας των φύλων) έχει μεταμορφώσει ριζικά τους χώρους εργασίας και τη δυναμική της οικονομίας. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι η παρουσία των γυναικών στις επιχειρήσεις έχει οδηγήσει στη διαμόρφωση νέων μεθόδων διαχείρισης, επικοινωνίας, σχέσεων, με ευεργετικά γενικώς αποτελέσματα. Αυτό εξηγεί γιατί σειρά από χώρες, περιλαμβανομένης και της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ), έχει θεσμοθετήσει ποσοστώσεις συμμετοχής γυναικών στα διοικητικά συμβούλια των επιχειρήσεων. Επομένως έχουμε μια γενικότερη τάση σε παγκόσμια κλίμακα. Κάποιες άλλες τάσεις έχουν επίσης ενδιαφέρον.

Μια που επίσης συνέβαλε θετικά στη διαμόρφωση της σύγχρονης επιχείρησης είναι η αποδοχή της διαφορετικότητας / ποικιλομορφίας (diversity) στο επιχειρηματικό περιβάλλον, στη σύνθεση των διοικητικών συμβουλίων και του στελεχιακού δυναμικού. Η καταπολέμηση των διακρίσεων και η παρουσία μελών εθνικών μειονοτήτων στον επιχειρησιακό χώρο συνέβαλαν θετικά στην ανάπτυξη, προσαρμογή και επέκταση των επιχειρήσεων. Οπως επισημαίνεται, η αναγνώριση του ρόλου των μειονοτήτων ως καταναλωτών έχει επίσης ωφελήσει την επέκταση των επιχειρήσεων και της οικονομικής δραστηριότητας. Οσο κι αν φαίνεται κάπως περίεργο, μια παράλληλη ιδέα που καταγράφεται ως θετική στη διαμόρφωση της σημερινής επιχείρησης και οικονομίας υπήρξε η ισχυροποίηση των διαφόρων ΜΚΟ, αλλά και ευρύτερα των ακτιβιστικών κινημάτων. Μη κυβερνητικές οργανώσεις στους τομείς της προστασίας του περιβάλλοντος (π.χ. Greenpeace), της ασφάλειας των τροφίμων, της καταπολέμησης των διακρίσεων, της προστασίας ατομικών δικαιωμάτων, της καταπολέμησης της φτώχειας ανάγκασαν πολυεθνικές επιχειρήσεις-κολοσσούς να αναπροσαρμόσουν ή και να αλλάξουν πλήρως την πολιτική τους ως αποτέλεσμα πιέσεων που άσκησαν οι εν λόγω ΜΚΟ.

Στον τομέα της τεχνολογίας οι ιδέες που μεταμόρφωσαν καθοριστικά τις οικονομίες και επιχειρήσεις είναι βεβαίως περισσότερο προφανείς όπως π.χ. το μικροτσίπ, ο προσωπικός υπολογιστής (PC), το Διαδίκτυο, η κινητή τηλεφωνία, οι τεχνολογίες πληροφόρησης γενικότερα, αλλά και οι μαγνητικές ταινίες στα προϊόντα (bar codes) που βοήθησαν στη θεαματική αύξηση της κατανάλωσης. Υπάρχουν όμως και ορισμένες ιδέες στο πεδίο της πολιτικής σκέψης, οργάνωσης και συμπεριφοράς που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο καθόρισαν τη μορφή, συγκρότηση, απόδοση της σύγχρονης οικονομίας και επιχειρήσεων, όπως η διαδικασία της παγκοσμιοποίησης, ανεξάρτητα από ποια σημασία αποδίδεται στο φαινόμενο, η αποδοχή από την Κίνα της οικονομίας της αγοράς, η επικράτηση του κράτους δικαίου (rule of law) ως βασικής παραμέτρου διαμόρφωσης του σύγχρονου οικονομικού και πολιτικού περιβάλλοντος.

Ολες αυτές οι ιδέες πιστοποιούν ότι το αποτελεσματικό πλαίσιο οικονομικής, επιχειρηματικής και σε τελευταία ανάλυση πολιτικής δραστηριότητας διαμορφώνεται από μια στενή διαδραστική σχέση καινοτόμων ιδεών στο πεδίο της τεχνολογίας και της ανθρώπινης συμπεριφοράς και οργανωτικών δεξιοτήτων με την ολοένα ισχυρότερη παρουσία των γυναικών.

Ο κατάλογος αυτός των πενήντα ιδεών έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα. Επιτρέπει τον έλεγχο ως προς το ποιες ιδέες έχουμε αποδεχθεί και εφαρμόσει και ποιες απορρίπτουμε. Πόσο συντηρητικοί ή καινοτόμοι είμαστε στη διάρθρωση και λειτουργία του πολιτικού και οικονομικού συστήματος; Ο κατάλογος των πενήντα ιδεών συνιστά ένα κατά κάποιον τρόπο πρακτικό δείκτη που επιτρέπει τον έλεγχο χωρίς τις διάφορες ιδεολογικές και άλλες αγκυλώσεις.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών