Φτιάχνουν τα βιντεοπαιχνίδια δολοφόνους;

«Κλείσε επιτέλους το PlayStation και πήγαινε να διαβάσεις!». Αν έχετε παιδιά, αν είστε οι ίδιοι παιδιά ή αν ζείτε σε περιβάλλον με παιδιά, δεν υπάρχει περίπτωση να μην έχετε ακούσει την παραπάνω φράση – αυτούσια ή παραλλαγμένη. Το αιώνιο χάσμα των γενεών διευρύνθηκε ακόμη περισσότερο από τότε που μπήκαν στη ζωή μας οι υπολογιστές, το Ιντερνετ και οι παιχνιδοκονσόλες. Πράγματι, βιντεοπαιχνίδια όπως το Pro Evolution και το League of Legends κλέβουν συχνά πολύτιμο χρόνο από τους ανηλίκους, πολλοί από τους οποίους παραμελούν τα μαθήματά τους για χάρη τους. Μήπως, όμως, οι επιπτώσεις τους είναι πολύ πιο σοβαρές από το να πηγαίνει το βλαστάρι σας αδιάβαστο στο σχολείο; Εχουν βάση οι εικασίες ότι τα ηλεκτρονικά παιχνίδια ευθύνονται για ανάπτυξη βίαιων συμπεριφορών, ακόμη και δολοφονικών τάσεων;

Στον απόηχο της δολοφονίας της καθηγήτριας Αν Μαγκουάιρ τον περασμένο Απρίλιο (την οποία μαχαίρωσε ένας έφηβος μαθητής σε σχολείο στο Λιντς της Βρετανίας), πολλοί ειδικοί έθεσαν και πάλι το ερώτημα αν η συχνή ενασχόληση με τα βιντεοπαιχνίδια μπορεί να οδηγήσει κάποιον στον φόνο. Πρόκειται για έναν συσχετισμό που βλέπουμε συχνά σε ορισμένα μέσα μαζικής ενημέρωσης όταν συμβαίνουν τραγωδίες αυτού του είδους. Ωστόσο τα επιστημονικά ευρήματα είναι αντικρουόμενα και δεν στηρίζουν τέτοιους ισχυρισμούς.

Τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία για τη σχέση μεταξύ της χρήσης βιντεοπαιχνιδιών και της εκδήλωσης επιθετικής συμπεριφοράς δημοσιεύθηκαν τον περασμένο Ιανουάριο από επιστήμονες του αυστριακού πανεπιστημίου του Ινσμπρουκ, οι οποίοι ανέλυσαν τα αποτελέσματα 98 διαφορετικών ερευνών που έγιναν σε 37.000 ανθρώπους από το 2009 έως σήμερα.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η χρήση βίαιων παιχνιδιών συνδέεται ευθέως με την εμφάνιση επιθετικής συμπεριφοράς. Αντιστοίχως, τα βιντεοπαιχνίδια με «θετικό» περιεχόμενο επιφέρουν το αντίθετο αποτέλεσμα, καθώς συμβάλλουν στη μείωση της επιθετικής συμπεριφοράς των παικτών.

Πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου Μίντλεσεξ σε παιδιά 12 – 14 ετών κατέδειξε ότι όσο περισσότερο οι ανήλικοι παίζουν βίαια παιχνίδια τόσο πιο επιθετικοί γίνονται. Οπως αποδείχθηκε, πολλά βιντεοπαιχνίδια προκαλούν έκκριση αδρεναλίνης που ενδέχεται να δημιουργήσει βραχυχρόνια αλλαγή στη συμπεριφορά.

Με μια πρώτη ανάγνωση, τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι υπάρχει βάση στην υπόθεση ότι τα βίαια παιχνίδια υποδαυλίζουν τις πράξεις βίας. Ωστόσο, η μεταξύ τους σύνδεση είναι αδύναμη.

Οι μελέτες αυτές βασίζονται σε μετρήσεις της επιθετικής συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, σε ένα από τα πιο συνηθισμένα τεστ ζητείται από τους συμμετέχοντες να δοκιμάσουν ένα βίαιο και ένα μη βίαιο παιχνίδι. Στη συνέχεια, καλούνται να παίξουν με αντίπαλο έναν φανταστικό παίκτη. Αν κερδίσουν, πρέπει να χτυπήσουν τον αντίπαλό τους. Την ώρα που το κάνουν ακούγεται ένας δυνατός θόρυβος. Το κλειδί είναι ότι οι παίκτες επιλέγουν πόσο δυνατός θα είναι αυτός ο θόρυβος και πόση ώρα θα διαρκέσει. Οι πιο παρατεταμένοι και πιο ηχηροί θόρυβοι εκλαμβάνονται από τους επιστήμονες ως ένδειξη αυξημένης επιθετικότητας.

Το πείραμα της καυτής σάλτσας. Ενα άλλο πείραμα, που ονομάζεται «παράδειγμα της καυτής σάλτσας», μετρά την επιθετικότητα βάζοντας τους συμμετέχοντες να ετοιμάσουν ένα φλιτζάνι σάλτσας τσίλι για έναν άλλον – και πάλι φανταστικό – παίκτη. Οσο πιο καυτερή είναι η σάλτσα, τόσο πιο επιθετικοί θεωρούνται. Οπως αποδείχθηκε, όσοι είχαν προηγουμένως παίξει βίαια βιντεοπαιχνίδια μαγείρευαν πολύ καυτερή σάλτσα.

Κατά πόσον όμως μια σάλτσα μπορεί να «αποφανθεί» για την εγκληματική – πόσω μάλλον τη δολοφονική – μας προδιάθεση; Και πώς γίνεται τα ευρήματα πολλών μελετών να είναι αντικρουόμενα, με κάποιους ερευνητές να θεωρούν δεδομένη τη σχέση βίας – βιντεοπαιχνιδιών και κάποιους άλλους να την απορρίπτουν;

Ο ερευνητής του Πανεπιστημίου A&M του Τέξας Κρίστοφερ Φέργκιουσον συμμετείχε πρόσφατα στη σύνταξη μιας ανασκόπησης όλων των σχετικών ερευνών της τελευταίας 25ετίας. Τη δημοσιοποίησή της ακολούθησαν σχόλια από διάφορους ερευνητές που επιτέθηκαν δριμύτατα στον Φέργκιουσον. «Οι επιστήμονες από όλες τις πλευρές αυτής της συζήτησης πρέπει να ωριμάσουν και να συνεργαστούν για τη δημιουργία πραγματικά χρήσιμων δεδομένων» έγραψε πρόσφατα η βρετανική εφημερίδα  «Γκάρντιαν», επικρίνοντας τον «πόλεμο» των επιστημόνων.