Το τέλος του ιαπωνικού πασιφισμού;

«Αφοσιωμένος με ειλικρίνεια στην παγκόσμια ειρήνη, ο ιαπωνικός λαός αποκηρύσσει για πάντα τον πόλεμο ως κυρίαρχο δικαίωμα του έθνους και την απειλή ή τη χρήση βίας ως μέσο για τη διευθέτηση διεθνών διενέξεων. Επίγειες, ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις δεν θα αναπτυχθούν ποτέ. Το δικαίωμα στην εμπόλεμη κατάσταση δεν θα αναγνωριστεί».

Κι όμως, η κυβέρνηση της Ιαπωνίας σήμερα έχει διαφορετική γνώμη. Με μια απλή «επανερμηνεία» του άρθρου 9 του Συντάγματος που τέθηκε σε ισχύ το 1947, η κυβέρνηση του Σίνζο Αμπε αποδέσμευσε τη χώρα από το αυστηρά αντιπολεμικό καθεστώς που ακολουθούσε ύστερα από τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η νέα ερμηνεία της διάταξης παραχωρεί στην Ιαπωνία το δικαίωμα συμμετοχής στη συλλογική άμυνα – και κατ’ επέκταση στις στρατιωτικές επιχειρήσεις εκτός συνόρων.

Ωστόσο, παρά τις εδαφικές διεκδικήσεις της Κίνας, το Αρχιπέλαγος της Ιαπωνίας δεν έχει δεχθεί – προς το παρόν – καμία άμεση απειλή. Τα νερά θολώνουν ακόμη περισσότερο με την εξήγηση που δίνει ο ίδιος ο πρωθυπουργός, ο οποίος – σ’ ένα θέατρο του παραλόγου, όπως το αποκαλεί η καθημερινή ιαπωνική εφημερίδα «Ασάχι» – επιμένει ότι ο «εξορθολογισμός» της ερμηνείας της διάταξης δεν θα επηρεάσει το πασιφιστικό πνεύμα του Συντάγματος. Πάντως, ο ίδιος ο τρόπος που πραγματοποιήθηκε η συνταγματική αναθεώρηση ήταν επιθετικός ή τουλάχιστον μονομερής. Ενώ ο νόμος της χώρας προβλέπει ότι για οποιαδήποτε μεταρρύθμιση χρειάζεται η συγκατάθεση από τα δύο τρίτα της Βουλής και η επικύρωση από ένα δημοψήφισμα, γνωρίζοντας ότι δεν θα απήλαυε της στήριξης της πλειοψηφίας, ο Αμπε απλώς παρέκαμψε τη διαδικασία. Η Βουλή έμεινε απέξω.

Η αναθεώρηση του άρθρου ήταν ανέκαθεν αίτημα της Δεξιάς, η οποία ευνοήθηκε κατά κάποιον τρόπο από την έντονη πολεμική δραστηριότητα του πρόσφατου παρελθόντος. Η Ιαπωνία είχε την «ευκαιρία» της ως βάση των αμερικανικών δυνάμεων πρώτα στον πόλεμο της Κορέας κι ύστερα στο Βιετνάμ. Ετσι, το 1954 της δόθηκε η δυνατότητα να αναπτύξει στρατό κι αργότερα ακολούθησε η άδεια να συμμετέχει σε ειρηνευτικές επιχειρήσεις του ΟΗΕ – ακόμη και σ’ εμπόλεμες ζώνες, όπως αυτή του Ιράκ το 2003. Αλλά ποτέ καμία κυβέρνηση δεν είχε επιχειρήσει να επέμβει στο άρθρο 9. Ο πασιφισμός – με άλλα λόγια, η μη εμπλοκή σε σύγκρουση του εξωτερικού – ήταν αρχή της ιαπωνικής ταυτότητας. Και όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις και οι ενστάσεις από την αντιπολίτευση, η πλειονότητα των πολιτών είναι ακόμη υπέρμαχος αυτής της αρχής.

Αλλωστε, η διεκδίκηση μιας θέσης στο συμβούλιο ασφαλείας του ΟΗΕ και η δυνατότητα εξωτερικής επέμβασης είναι φυσικό αίτημα από μια χώρα, την αρχαιότερη δημοκρατία της Ασίας, που έχει γίνει η τρίτη οικονομική δύναμη στον κόσμο. Μένει να φανεί αν η Χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου θα παραμείνει δυνατή χωρίς να γίνει επιθετική.