[Τρίτη άποψη] Εξωστρέφεια και ανεξαρτησία

Ενώ η εκπαίδευση είναι η σημαντικότερη εθνική μας υπόθεση και τα Πανεπιστήμια μας έπρεπε να ήταν η πρωτοπορία για την έξοδο από την κρίση, γνωρίζουμε ότι υπάρχουν σημαντικά προβλήματα στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν – και ειδικότερα το Πανεπιστήμιο Αθηνών, το παλαιότερο και μεγαλύτερο της χώρας. Δυστυχώς, ο ουσιαστικός διάλογος που θα βοηθούσε να δημιουργηθούν συγκλίσεις και να προωθηθούν λύσεις είναι εξαιρετικά περιορισμένος. Για μια νέα, ανοδική πορεία, χρειάζεται να αντιπαρατεθούμε σε, μειοψηφικές σήμερα, νοοτροπίες και αντιλήψεις, που συχνά επικρατούν σε ένα κλίμα γενικευμένης απογοήτευσης. Χρειάζεται η οικοδόμηση εμπιστοσύνης μακριά από κομματικές επιρροές. Σημαντικότερα θέματα είναι:

Θεσμική λειτουργία. Η εφαρμογή των νόμων: δεν είναι δυνατόν οι νόμοι να εφαρμόζονται επιλεκτικά ανάλογα με τις συγκυριακές απόψεις διοικούντων και διοικουμένων. Η λειτουργία των θεσμικών οργάνων: κάθε θεσμοθετημένο όργανο πρέπει να λειτουργεί ανεμπόδιστα με πλήρη διαφάνεια και πληροφόρηση προς όλους για τη λειτουργία και τις αποφάσεις των οργάνων. Η εφαρμογή του προγράμματος σπουδών: η ακύρωση και μιας ώρας μαθήματος να θεωρείται, όπως και είναι, το μέγιστο πρόβλημα – το κύρος του πτυχίου αντανακλά το σύνολο των γνώσεων και των δεξιοτήτων που αποκτώνται με κόπο και συστηματική προσπάθεια. Ο νέος Οργανισμός: ο νόμος 4009/2011 έδωσε στα Πανεπιστήμια μεγαλύτερη αυτονομία παρέχοντας τη δυνατότητα ρύθμισης πολλών θεμάτων στον Οργανισμό που τα ίδια συντάσσουν – ένας κατάλληλος και πλήρης Οργανισμός είναι μέγιστη προτεραιότητα.

Αριστεία. Σύγχρονα προγράμματα σπουδών. Αμεσος εκσυγχρονισμός των προγραμμάτων σπουδών που σε ορισμένες περιπτώσεις δεν έχουν αλλάξει από δεκαετίες. Στρατηγικός προγραμματισμός για τα προγράμματα μεταπτυχιακών σπουδών. Αριστεία στην έρευνα: παρουσιάζεται μεγάλη διαφοροποίηση μεταξύ των καθηγητών ως προς την ερευνητική δραστηριότητα, με ορισμένους που έχουν πρωτοποριακή, άριστη απόδοση και άλλους λιγότερο δραστήριους. Χρειάζεται συστηματική ενθάρρυνση και ενίσχυση όλων. Επίσης χρειάζεται ανάπτυξη της διασύνδεσης έρευνας και διδασκαλίας. Εξωστρέφεια. Μεγαλύτερη ανάπτυξη διεθνών σχέσεων και συνεργασιών καθώς και ξενόγλωσσων προγραμμάτων σπουδών.

Υποδομές. Ενας παραμελημένος τομέας είναι οι υποδομές που πρέπει να υποστηρίζουν ένα αξιοπρεπές περιβάλλον για φοιτητές, καθηγητές και άλλους εργαζομένους, να παρέχουν τα μέσα εφαρμογής σύγχρονων μεθόδων διδασκαλίας και να προάγουν το πολιτισμικό επίπεδο όλης της ακαδημαϊκής κοινότητας.

Αξιοκρατία και διαφάνεια. Η προαγωγή της αριστείας προϋποθέτει την αξιοκρατία και τη διαφάνεια στις εκλογές, τις κρίσεις και τις προσλήψεις καθηγητών όλων των βαθμίδων και του υπολοίπου προσωπικού με όσο γίνεται αντικειμενικά κριτήρια (για την έρευνα, διδασκαλία και παροχή υπηρεσιών) προσαρμοσμένα σε κάθε γνωστικό αντικείμενο. Ολοι πρέπει να διασφαλίζονται από την ενδεχόμενη αυθαιρεσία επιστημονικών ή διοικητικών οργάνων. Για τον σκοπό αυτόν χρειάζεται να θεσπιστεί ο Συνήγορος του Καθηγητή και του άλλου επιστημονικού προσωπικού. Στον νέο Οργανισμό χρειάζεται να καθοριστούν οι υποχρεώσεις των διδασκόντων προς τους φοιτητές και έλεγχοι για την τήρησή τους. Ο Συνήγορος του Φοιτητή έχει ήδη, σωστά, θεσμοθετηθεί.

Κοινωνική λογοδοσία. Το δημόσιο Πανεπιστήμιο χρηματοδοτείται από τον έλληνα φορολογούμενο και πρέπει να λειτουργεί προς όφελος της κοινωνίας. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η αξιολόγηση σε σχέση με τους στόχους που το ίδιο θέτει και η σχετική δημόσια παροχή δεδομένων.

Διοίκηση. Ενας μεγάλος οργανισμός, όπως είναι το ΕΚΠΑ, χρειάζεται αποτελεσματική διοίκηση με τη συμβολή ατόμων με ειδικές γνώσεις. Το Πανεπιστήμιο χρειάζεται όλους τους διοικητικούς του υπαλλήλους με την προϋπόθεση να εργάζονται σε αυτό και να προσφέρουν.

Δημιουργία νέων οικονομικών πόρων. Η οικονομική κρίση δημιούργησε μεγάλα προβλήματα στην κρατική επιχορήγηση και στα εισοδήματα όλων των εργαζομένων του Πανεπιστημίου. Το οποίο, ταυτόχρονα με τη διεκδίκηση μεγαλύτερης κρατικής υποστήριξης, πρέπει να επιδιώκει την εξεύρεση νέων πόρων, με τη σωστή εκμετάλλευση της ακίνητης περιουσίας του και περισσότερα έσοδα από παροχή υπηρεσιών και ερευνητικά προγράμματα.

Διαφάνεια στη διαχείριση. Περιορισμός της σπατάλης, αναδιάρθρωση υπηρεσιών και πλήρης ενημέρωση για την οικονομική διαχείριση.

Σημαντικό σημείο που τέμνει όλες τις λειτουργίες και όλους τους τομείς που αναφέρθηκαν είναι η δημιουργία των ευρύτερων δυνατών συναινέσεων με αποτελεσματικό και χρονικά οριοθετημένο διάλογο και η συνεργασία μεταξύ όλων των θεσμοθετημένων οργάνων του ΕΚΠΑ για το καλό του Ιδρύματος.

Η Κλέα Κατσουγιάννη είναι καθηγήτρια Βιοστατιστικής και Επιδημιολογίας στο ΕΚΠΑ, υποψήφια για τη θέση πρύτανη στο Πανεπιστήμιο Αθηνών