[Διαστάσεις] Η αποκατάσταση του Πλούτωνα

Μ’ αυτά και μ’ εκείνα, βυθισμένοι στα καθημερινά προβλήματα του μικρόκοσμού μας, χάσαμε την είδηση του μήνα. Ή της χρονιάς.

Πριν από οκτώ χρόνια, η Διεθνής Αστρονομική Ενωση αποφάσισε να διώξει τον Πλούτωνα από την οικογένεια των πλανητών και να τον υποβαθμίσει σε πλανήτη-νάνο, μαζί με τη Δήμητρα, την Εριδα και κάτι άλλους απίθανους. Το σκεπτικό της ήταν συντριπτικό. Ο Πλούτωνας είναι πολύ μακρινός. Πολύ μόνος. Πολύ ατημέλητος για πλανήτης. Και, το κυριότερο, δεν φροντίζει να καθαρίζει την περιοχή γύρω από την τροχιά του. Οπως, ας πούμε, κάνουν οι ιάπωνες φίλαθλοι ύστερα από κάθε ποδοσφαιρικό αγώνα: κάθονται και μαζεύουν τα σκουπίδια τους, ακόμη κι αν χάσουν, όπως έγινε με την Ακτή του Ελεφαντοστού. Αλλά αυτό δεν το ήξερε τότε η Διεθνής των Αστρονόμων.

Η απόφαση εκείνη προκάλεσε κατακραυγή. Οπως αποκαλύφθηκε, στη μοιραία ψηφοφορία δεν υπήρχε απαρτία. Πολύ γρήγορα δημιουργήθηκαν ιστοσελίδες υπέρ του Πλούτωνα, γράφτηκαν βιβλία, ιδρύθηκαν ομάδες πίεσης. Το Ιλινόι, απ’ όπου καταγόταν ο τύπος που εντόπισε πρώτος τον Πλούτωνα, αποφάσισε μονομερώς το 2009 να εξακολουθήσει να τον θεωρεί πλανήτη. Και τελικά οι αστρονόμοι υποχώρησαν. Την περασμένη εβδομάδα ο Πλούτωνας αποκαταστάθηκε. Το σκεπτικό είναι για άλλη μια φορά συντριπτικό: δεν έχει τρεις δορυφόρους, όπως νομίζαμε μέχρι τώρα, αλλά τουλάχιστον πέντε. Τους άλλους δύο τους ανακάλυψε το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble. Κι όπως φαίνεται, οι δορυφόροι είναι σαν τα παιδιά: όσο περισσότερα έχεις, τόσο μεγαλύτερο είναι το κύρος σου.

Δύο είναι τα διδάγματα αυτής της ιστορίας, όπως γράφει ο Εϊνταμ Γκόπνικ στον «Νιου Γιόρκερ». Το πρώτο είναι ότι παθιαζόμαστε να παίρνουμε θέση ακόμη και σε ζητήματα όπου τα συμφέροντά μας είναι δυσδιάκριτα. Οταν πρόκειται για την πρόβλεψη της ανθρώπινης συμπεριφοράς, οι θεωρητικοί της ιδιοτέλειας χάνουν κατά κράτος από τους θεωρητικούς της άλογης πρόσδεσης σε ένα στρατόπεδο: ο εθνικισμός και ο οπαδισμός, αν και ακατανόητος και καταστροφικός, εκτείνεται μέχρι την άκρη του ηλιακού συστήματος.

Το δεύτερο δίδαγμα σχετίζεται με το πρώτο: τρελαινόμαστε για βεβαιότητες. Τι σημασία έχει τελικά αν ο Πλούτωνας είναι ή όχι πλανήτης; Εχει, θέλουμε να ξέρουμε. Πριν από μερικές ημέρες ξέσπασε μια έντονη διαμάχη στην Αμερική για το τι ακριβώς συνέβη το πρώτο ένα τρισεκατομμυριοστό του δευτερολέπτου μετά το Μπιγκ Μπανγκ. Η επιστήμη όμως είναι εξ ορισμού η διατύπωση μιας ισχυρής πιθανότητας, που θεωρείται ορθή μέχρι να διαψευστεί. Και από ιστορική άποψη, η προσέγγιση αυτή έχει λειτουργήσει καλύτερα. Το να πορεύεσαι δηλαδή με βάση αυτό που κατά πάσα πιθανότητα είναι σωστό έχει αποδειχθεί σοφότερο από το να στηρίζεσαι στην απόλυτη και αναμφισβήτητη αλήθεια που είναι γραμμένη σε κάποιο ιερό βιβλίο.

Υπάρχει βέβαια πάντα και η θεωρία συνωμοσίας. Οπως στο ποδόσφαιρο νικάει πάντα η Γερμανία, στην οικονομία και την επιστήμη νικάει πάντα η πλουτο(νο)κρατία.