Είμεθα έθνος ευρωσκεπτικιστών

Το 2005, κατά τη συζήτηση που διεξαγόταν στη Γαλλία στο πλαίσιο του δημοψηφίσματος για την Ευρωπαϊκή Συνταγματική Συνθήκη, ο τωρινός υπουργός Εξωτερικών Λοράν Φαμπιούς δήλωνε ότι «το ζήτημα δεν είναι να πούμε “ναι” ή “όχι” στην Ευρώπη, αλλά να απαντήσουμε ποια Ευρώπη θέλουμε». Από τότε έχουν περάσει σχεδόν δέκα χρόνια και δύο ευρωεκλογές. Η Ευρωπαϊκή Συνταγματική Συνθήκη ενταφιάστηκε, η κρίση χτύπησε άγρια τις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου και την ευρωζώνη συνολικότερα, η αναζήτηση όμως της άλλης Ευρώπης συνεχίζεται.

Ποια είναι όμως αυτή η άλλη Ευρώπη που όλοι αναζητούμε και κανείς δεν τη βρίσκει;

Το 1972 ο καθηγητής Ντόναλντ Πουσαλά (Donald Puchala) προσπάθησε να εξηγήσει τις διαφορετικές προσεγγίσεις στην ΕΕ χρησιμοποιώντας τον μύθο «των τυφλών ανδρών και του ελέφαντα». Περιέγραψε την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση σαν μεγάλο ελέφαντα γύρω απ’ τον οποίο είχαν μαζευτεί διάφοροι τυφλοί άνδρες, χωρίς κανείς να μπορεί να καταλάβει τι ζώο έχει μπροστά του. Ποια είναι όμως η αιτία της τυφλότητας; Εχουν γραφεί πολλά για τους λόγους που επιλέγουν τα κράτη να συμμετάσχουν στο project της ΕΕ, με κυρίαρχο αυτό της προώθησης των εθνικών συμφερόντων. Πολλές φορές τα κράτη μετατρέπουν το ερώτημα «ποια Ευρώπη θέλουμε» σε ένα νέο: «τι θέλουμε από αυτή την Ευρώπη». Είναι λογικό, θεμιτό και εν μέρει αναμενόμενο, η ΕΕ να είναι μία κονίστρα προώθησης και αντιπαράθεσης ανταγωνιστικών σε ορισμένες περιπτώσεις εθνικών συμφερόντων.

Ομως είναι διαφορετικό πράγμα η προώθηση εθνικών συμφερόντων και διαφορετικό η πρόσληψη της ΕΕ ως διευρυμένης μορφής «υπερκράτους πατερούλη», που θα χρηματοδοτεί τα ελλείμματά μας, θα φυλάει τα σύνορά μας, θα κάνει πόλεμο με την Τουρκία αν χρειαστεί, θα αγοράσει τα προϊόντα μας, θα ρίξει τις τιμές στα ράφια, θα μας βρει δουλειές και θα μας χρηματοδοτήσει την ανάπτυξη. Ετσι αντιλαμβανόμαστε εμείς τον ελέφαντα και έτσι θέλουμε να προχωρήσει η ΕΕ. Οσο διαπιστώνουμε ότι δεν μπορεί να εξυπηρετήσει τα «εθνικά μας συμφέροντα» τόσο αντιδρούμε, τόσο γινόμαστε ευρωσκεπτικιστές.

Πολλοί υποστηρίζουν ότι στις πρόσφατες ευρωεκλογές οι πολίτες δεν ψήφισαν με κριτήρια ευρωπαϊκά, αλλά θέλοντας να στείλουν ένα μήνυμα στην κυβέρνηση. Εν μέρει έχουν δίκιο, όντως δεν κυριάρχησε στην εκλογική συμπεριφορά των Ελλήνων το κριτήριο ανάδειξης ευρωβουλευτών, αυτό φαίνεται και από τις επιλογές των προσώπων. Δεν σημαίνει όμως ότι δεν υπήρξε μήνυμα και για το πώς θέλουμε την Ευρώπη και τι προσδοκάμε από αυτή.

Το 17,08% των εκλογέων επέλεξε σκληρά ευρωσκεπτικιστικά κόμματα, κόμματα που απορρίπτουν την ιδέα της ΕΕ (Χρυσή Αυγή, ΚΚΕ, ΕΠΑΜ, ΑΝΤΑΡΣΥΑ), κόμματα που προτάσσουν τον εθνικισμό και αντιτίθενται στις περισσότερες από τις κοινές πολιτικές με 7,19% (ΑΝΕΛ, ΛΑΟΣ, Ενωση για την Πατρίδα και τον Λαό), αλλά και τον ΣΥΡΙΖΑ, τον οποίο ανέδειξαν πρώτο κόμμα με 26,57% – ο ΣΥΡΙΖΑ σε μερικές πολιτικές της ΕΕ έχει στάση ήπια ευρωσκεπτικιστική, ενώ σε άλλες, όπως η χρηματοοικονομική σταθεροποίηση, κατατάσσεται στους σκληρούς ευρωσκεπτικιστές. Το συνολικό άθροισμα λοιπόν των κομμάτων του ευρωσκεπτικισμού στην Ελλάδα ήταν 50,84%, ενισχυμένο και πλειοψηφικό αν σε αυτό συνυπολογίσουμε και κάποια άλλα μικρά κόμματα.

Συνεπώς, οι Ελληνες ψήφισαν ευρωσκεπτικιστικά, όχι όμως δομικά και συγκροτημένα, αλλά αντιδραστικά και ευκαιριακά, με το μεγαλύτερο μέρος αυτής της ψήφου να μη σχετίζεται με τη διαφορετική ΕΕ, αλλά με την ιδανική ΕΕ που θα ικανοποιήσει τα αιτήματά μας. Θα μας φυλάει τα σύνορα από τους μετανάστες και την Τουρκία, χωρίς όμως να προχωρήσει η ολοκλήρωση στους τομείς της εξωτερικής πολιτικής, της ασφάλειας και της άμυνας, γιατί δεν θέλουμε να εκχωρήσουμε την εθνική μας κυριαρχία. Θα μας χρηματοδοτεί, χωρίς όμως να μας βάζει αυστηρούς κανόνες για να μπορούμε να κάνουμε παροχές.

Ο Ελύτης είχε πει ότι «αν αποσυνθέσεις την Ελλάδα, στο τέλος θα δεις να σου απομένουν μία ελιά, ένα αμπέλι και ένα καράβι». Με την ψήφο μας δείξαμε ότι θέλουμε μία Ευρώπη που, αν αποσυντεθεί, στο τέλος θα μείνει ένας φαντάρος, ένας συνοριοφύλακας και μία βαλίτσα με χρήματα. Ισως, αν βγούμε από την κρίση να αναζητήσουμε ξανά το ευρωπαϊκό όραμα και την καλύτερη Ελλάδα μέσα από την καλύτερη Ευρώπη και όχι την Ευρώπη που θα φέρουμε στα στενά μικροεθνικά μέτρα μας.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι διεθνολόγος με ειδικότητα στα θέματα ασφαλείας και καθηγητής στη Σχολή Εθνικής Ασφαλείας