[Διαστάσεις] Τόπο στην καινοτομία!

Σε ένα δείπνο για νομπελίστες που έγινε πρόσφατα στο Νταβός, κεντρικός ομιλητής ήταν ένας «δικός τους», ο Εντμουντ Φελπς. Ογδόντα ενός ετών σήμερα, ο αμερικανός οικονομολόγος και καθηγητής στο Κολούμπια υποστήριξε πως η σημερινή κατάσταση στην Ευρώπη δεν οφείλεται μόνο στην οικονομική κρίση, αλλά και στην πλήρη απουσία καινοτομίας. Για ένα διάστημα αυτό δεν γινόταν αντιληπτό, καθώς η Ευρώπη εισήγε τεχνολογία από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οταν όμως η παραγωγικότητα άρχισε να μειώνεται και εκεί, γύρω στις αρχές της δεκαετίας του ’70, η Ευρώπη εισήλθε μοιραία σε μια περίοδο παρακμής.

Στο τελευταίο του βιβλίο, που λέγεται «Μαζική Ευημερία», ο Φελπς χαρακτηρίζει την επιθυμία του ατόμου να διαμορφώσει τη ζωή του «σύγχρονες αξίες». Στις κοινωνίες όπου βλέπει κανείς να κυριαρχούν τέτοιες αξίες, όπως είναι η ζωτικότητα, η ατομική πρωτοβουλία και η δημιουργικότητα, παρατηρείται μια υψηλότερη ικανοποίηση από την εργασία. Αυτό συνέβαινε κυρίως στον 19ο αιώνα και στις αρχές του 20ού. Ενας νέος που πήγαινε να δουλέψει σε ένα βρετανικό ορυχείο δεν αισθανόταν σκλαβωμένος, αλλά αντίθετα ένιωθε ότι είχε προβλήματα να λύσει και ότι υπήρχαν πολλά πράγματα να μάθει, όπως τρόπους να δουλεύει με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα. Αυτό του πρόσφερε μια πρωτόγνωρη ικανοποίηση.

Ο Μαρξ δεν το είδε ακριβώς έτσι παρατηρεί ο Μάρτιν Γουλφ των «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», που παρουσίασε στο προχθεσινό φύλλο μια συζήτησή του με τον Φελπς σε ένα ξενοδοχείο του Νταβός. «Δεν ήθελε να το δει», απαντά ο τελευταίος, σύμφωνα με τον οποίο η καινοτομία δεν έχει σχέση με την επιστημονική πρόοδο. Αν δεν υπήρχαν ο ηλεκτρισμός, η μηχανή εσωτερικής καύσης ή ο ηλεκτρονικός υπολογιστής, η καινοτομία θα οδηγούσε πιθανότατα σε μικρότερη ανάπτυξη, αλλά δεν θα επηρεαζόταν η έκτασή της, ούτε η ικανοποίηση που απέφερε στο άτομο. Ο βασικός λόγος που παρατηρείται σήμερα κάθετη μείωση των καινοτόμων δραστηριοτήτων είναι η επιστροφή των παραδοσιακών αξιών, οι οποίες φέρνουν στην επιφάνεια έναν νέο υλισμό και εμποδίζουν τη δημιουργικότητα – που είναι κάτι διανοητικό, εγκεφαλικό. Ενας άλλος λόγος είναι ο βραχυπρόθεσμος χαρακτήρας του χρηματοπιστωτικού τομέα. Οταν το μόνο που σε ενδιαφέρει είναι το άμεσο κέρδος, γιατί να επενδύσεις χρόνο, χρήμα και ενέργεια στην καινοτομία;

Αν τα παραπάνω χαρακτηρίζουν τον δυτικό κόσμο εν γένει, στην Ελλάδα τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα. Πρόσφατα στοιχεία της Κομισιόν τοποθετούν τη χώρα μας στην 24η θέση ως προς τις δαπάνες του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για την Ερευνα και την Καινοτομία. Μα φταίει η κρίση, θα έλεγε κάποιος. Οχι, φταίει η αλλεργία που είχε πάντα το ελληνικό κράτος απέναντι στην καινοτομία, με αποτέλεσμα όχι μόνο να μην την ενθαρρύνει, αλλά και να της βάζει εμπόδια. Αλλά μόνο με την καινοτομία μπορεί να έρθουν οι επενδύσεις, και κατά συνέπεια η οικονομική ανάκαμψη.