[Ανάλυση] Η ηλεκτρική καρέκλα και οι εκσυγχρονιστές

Ζητείται κύριος χαλκέντερος, αποφασισμένος, με τουλάχιστον διδακτορικό στα οικονομικά, πονηρεμένος πολιτικά, επιδέξιος στις διαπραγματεύσεις, για να αναλάβει την οικονομία αφυδατωμένης χώρας στην ευρωπαϊκή περιφέρεια. Ξένες γλώσσες απαραίτητες. Πείρα επιθυμητή.

Ποιος μπορεί να γίνει υπουργός Οικονομικών στη μνημονιακή Ελλάδα; Σαμαράς και Βενιζέλος προβληματίστηκαν επί ημέρες πριν βρουν την ασφαλή απάντηση στο πρόσωπο του Γκίκα Χαρδούβελη. Το πρώτο – μόνιμο – δίλημμα ήταν αν σε αυτή τη θέση ταιριάζει πολιτικός ή τεχνοκράτης. Ο πολιτικός, έλεγαν, θα άντεχε στους κραδασμούς. Θα έπειθε πιο εύκολα την κοινωνία. Ομως το ασφυκτικό καθήκον του εθνικού διαπραγματευτή δεν επιτρέπει τις πολυτέλειες άλλων εποχών. Δεν θα επέτρεπε να βρεθεί στο τραπέζι με τους δανειστές ένας πολιτικός που θα είχε ανάγκη συμβούλων ή θα έπρεπε να γκουγκλάρει όρους όπως το «debt sustainability analysis». Κατά τη διατύπωση ανθρώπου με εμπειρία σε τέτοια διαπραγμάτευση, «αν ο υπουργός δεν ήταν ειδικός οι τροϊκανοί θα έκαναν πάρτι».

Βέβαια, στο δίλημμα πολιτικός ή τεχνοκράτης υπάρχει και μια τρίτη απάντηση: και τα δύο. Το χαρτοφυλάκιο στο παρελθόν έχει περάσει από χέρια που συνδύαζαν την πολιτική και την τεχνοκρατική ιδιότητα. Τέτοια στελέχη φαίνεται ότι δεν βρίσκονται σήμερα ετοιμοπόλεμα.

Η θεωρία ότι επιλέγοντας τεχνοκράτη η κυβέρνηση αποστασιοποιείται από το πολιτικό κόστος αποδοκιμάζεται ως ρηχή. Τι σημασία έχει αν ο υπουργός προέρχεται από το ΠαΣοΚ, από το Πανεπιστήμιο ή από την αγορά; Η κοινωνία αντανακλαστικά τον χρεώνει σε αυτούς που τον επέλεξαν.

Η πολιτική καταγωγή πάντως του νυν και του πρώην υπουργού Οικονομικών είναι κοινή. Χαρδούβελης και Στουρνάρας αναδείχθηκαν σε επιτελικά πόστα την περίοδο των κυβερνήσεων Σημίτη. Δεν ήταν οι πρώτοι. Από τη δεξαμενή της «ομάδας της ΟΝΕ» επιστρατεύτηκαν και ο Λουκάς Παπαδήμος, ο Βασίλης Ράπανος, ο Γιώργος Ζαννιάς. (Ακόμη και οι Γιώργος Παπακωνσταντίνου και Φίλιππος Σαχινίδης προέρχονταν από τα «τσικό» της εκσυγχρονιστικής φουρνιάς.)

Τι ξεχωριστό έχουν, λοιπόν, οι «σημιτικοί»; Γιατί έγιναν απαραίτητοι στην κρίση; «Εμείς στην οικονομία είχαμε φτιάξει την dream team», λέει κυβερνητικός παράγοντας εκείνης της περιόδου και απαγγέλλει κατά ριπάς ονόματα (των προαναφερθέντων, αλλά και του Γιαννίτση, του Καρατζά, του Γκαργκάνα, του Θωμόπουλου). «Ηταν όλοι τους διαλεγμένοι αξιοκρατικά και ικανοί με διεθνή στάνταρ».

Ολα αυτά τα στελέχη είχαν κληθεί να εφαρμόσουν πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής με μία διοικητική μηχανή που έχει μέχρι σήμερα τις ίδιες παθογένειες. Είχαν τη θεωρητική συγκρότηση. Ηξεραν την αγορά. Εμαθαν το κράτος και έμαθαν καλά και την Ευρώπη, «τρέχοντας» το εγχείρημα της εισόδου στο κοινό νόμισμα. Ηταν κατά κάποιον τρόπο προορισμένοι να εμφανιστούν ως θεματοφύλακες του ευρώ, όταν κινδύνευσε η συμμετοχή της Ελλάδας σε αυτό.

Αλλωστε, κατά την ωμή παρατήρηση παλαιού πολιτικού, υπάρχει πάντα και ο παράγων της στατιστικής: «Μια μικρή χώρα δεν έχει δα και ανεξάντλητα αποθέματα ταλέντου».

Ταλέντο αναγνωρίζεται από όλες τις πλευρές στον Γκίκα Χαρδούβελη. Η πείρα του – ως διευθυντή του οικονομικού γραφείου δύο πρωθυπουργών – είναι δεδομένη. Οι διεθνείς επαφές του εκτείνονται στην άλλη άκρη του Ατλαντικού, έως τον φίλο του, πρώην διοικητή της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, Μπεν Μπερνάνκι. Το ζήτημα είναι πόσο ταλέντο και πόση πείρα χωράει μέσα στον ζουρλομανδύα μιας οικονομικής πολιτικής ήδη προαποφασισμένης.

Η κυνική εκδοχή λέει ότι όποιος κι αν ήταν στη θέση τού νέου υπουργού δεν θα μπορούσε σε αυτό το πλαίσιο να καταφέρει πολύ περισσότερα από τους προηγούμενους. Η κολακευτική για τον Χαρδούβελη προέρχεται από παλαιό του συνεργάτη: «Δεν είναι εκτελεστικό όργανο. Είναι από αυτούς που σκέφτονται. Στις συσκέψεις καθόταν πάντα σιωπηλός. Αποτραβηγμένος. Αλλά συχνά, όταν ερχόταν η σειρά του, είχε σκεφτεί τη λύση».