Κερδίσαμε; Ζητούνται ηγεσίες

Πώς θα επηρεάσουν τελικά οι εκλογές για τους δήμους, τις περιφέρειες (στον πρώτο και δεύτερο γύρο) και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τις πολιτικές εξελίξεις; Γιατί η πολιτική αναγέννηση και η νέα προσπάθεια εμβάθυνσης της δημοκρατίας είναι τελικά το ζήτημα σήμερα με περιθωριοποίηση των ακραίων, εδραίωση υπεύθυνων κομματικών σχηματισμών, ανάκτηση της εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς. Γιατί η έξοδος από την πολιτική κρίση είναι εξίσου σημαντική με την έξοδο από την οικονομική κρίση. Τα αποτελέσματα του πρώτου γύρου των αυτοδιοικητικών εκλογών, παρά τις ιδιαιτερότητες που τις συνοδεύουν, μας οδηγούν σε χρήσιμα συμπεράσματα.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι οι εκλογές δεν απαντούν στο βασικό ζητούμενο της αναζήτησης των ηγεσιών που θα καθοδηγήσουν τη νέα αναπτυξιακή πορεία της χώρας σε κάθε επίπεδο. Στις περιφέρειες, η πρώτη θητεία των αιρετών περιφερειαρχών προσέφερε ελάχιστα δείγματα ότι το εκλογικό σώμα έχει εξοικειωθεί με το εύρος των αρμοδιοτήτων τους, άρα και με την αξιολόγηση του έργου τους και του προγράμματός τους. Τα κόμματα άλλη μία φορά επιχείρησαν να αλώσουν και τον νέο θεσμό προβάλλοντας τα δικά τους διαιρετικά ερωτήματα. Τα οποία είναι μάλλον άσχετα με τα προβλήματα και ιδίως με τα περιφερειακά επιχειρησιακά προγράμματα, τον σχεδιασμό και τους πόρους που έχουν κλειδώσει για καθεμία με το νέο ΕΣΠΑ.

Στους δήμους τα πράγματα είναι κάπως καλύτερα, καθώς προϋπάρχει η εξοικείωση των πολιτών με τον θεσμό των δημοτικών Αρχών και η αξιολόγηση του έργου προκύπτει και από την καθημερινή παρατήρηση. Ακόμη και εκεί, όμως, ο τρόπος διεξαγωγής του εκλογικού αγώνα δίνει προβάδισμα στις διαπροσωπικές σχέσεις. Πόσοι δημοτικοί συνδυασμοί κατάφεραν να παρουσιάσουν σοβαρό απολογισμό έργου, αλλά και συγκεκριμένο προγραμματισμό που θα μπορέσει εγκαίρως να προετοιμάσει έργα που θα διεκδικήσουν ευρωπαϊκή χρηματοδότηση;  

Αν κάτι μπορούμε να κερδίσουμε από τον δεύτερο γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών είναι οι εκλογείς να κάνουν μία κατά το δυνατόν εκτίμηση της καλύτερης ηγεσίας για τους δήμους και τις περιφέρειες. Για εκείνες τις ομάδες επιτελών που μπορούν να καθοδηγήσουν έργα ανάπτυξης και ευημερίας, που θα βελτιώσουν ουσιαστικά τη ζωή και τις προοπτικές των πολιτών.

Βεβαίως, η άλλη διάσταση της επόμενης εκλογικής Κυριακής είναι το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών. Παρά τις καμπάνιες των κύριων κομμάτων, οι ευρωεκλογές δεν είναι αφορμή για τη λογοδοσία της κυβέρνησης ενώπιον του εκλογικού σώματος ούτε για την παρουσίαση ενός κυβερνητικού προγράμματος. Δεν συνεπάγεται, βέβαια, ότι το αποτέλεσμα είναι αδιάφορο, καθώς θα επηρεάσει το πολιτικό πλαίσιο της αντιπαράθεσης μεταξύ πλειοψηφίας και αντιπολίτευσης. Είναι αμφίβολο, όμως, αν θα οδηγήσει στις δραματικές εξελίξεις που κάποιοι προσδοκούν.

Το στοίχημα της ανανέωσης του πολιτικού προσωπικού χάθηκε ήδη το 2012. Δυστυχώς, υπάρχει σοβαρή υστέρηση στα θεμελιώδη της πολιτικής παιδείας και της κοινοβουλευτικής ζωής σε όλες ανεξαιρέτως τις κοινοβουλευτικές ομάδες. Η ευθύνη βαραίνει τα κόμματα σε όλη τη διαδρομή – από την επιλογή υποψηφίων, την προεκλογική εκστρατεία, έως και τη συγκρότηση και λειτουργία των κοινοβουλευτικών ομάδων.   

Κατά παρόμοιο τρόπο είναι απογοητευτική η μετάβαση σε ένα σύστημα απευθείας εκλογής αντιπροσώπων για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε μία ενιαία εθνική περιφέρεια και της παρουσίασης των υποψηφίων ένα μήνα πριν από τις εκλογές. Ποια σχέση αντιπροσώπευσης μπορεί να δημιουργηθεί, πώς μπορούν οι πολίτες να αξιολογήσουν την πολιτική φυσιογνωμία κάθε υποψηφίου δίχως τους παραμορφωτικούς φακούς των μηχανισμών επικοινωνίας;

Ενα τελευταίο κρίσιμο ερώτημα αφορά τον τρόπο διαχείρισης του αποτελέσματος των ευρωεκλογών σχετικά με τη σταθερότητα της κυβέρνησης. Η αξιωματική αντιπολίτευση είναι σαφές ότι θα θέσει ζήτημα εθνικών εκλογών, ανεξαρτήτως αποτελέσματος. Αλλωστε, το ίδιο έκανε ελάχιστο χρόνο μετά την ήττα της τον Ιούνιο 2012. Αρα, σημαντικό μέρος της ευθύνης πλέον αναλογεί στις ηγεσίες της συμπολίτευσης.

Αν δεχθούμε ότι η χώρα εξακολουθεί να σχοινοβατεί, η κυβέρνηση δεν μπορεί παρά να επιλέξει τη σταθερότητα. Δεν μπορεί, όμως, να παραβλέψει το πολλαπλό μήνυμα των εκλογών. Αντιθέτως, πρέπει να ανταποκριθεί με δράσεις και πολιτικές που εμπράκτως εμβαθύνουν τη δημοκρατία και δημιουργούν ένα πλαίσιο κοινωνικής προστασίας ιδιαίτερα για τους ασθενέστερους με μία ουσιαστική αναπτυξιακή προσπάθεια. Ολα τα παραπάνω δεν σημαίνει ότι κάθε πολίτης είναι άμοιρος ευθυνών για τις επιλογές που κάνει πίσω από το παραβάν.

Ο Μάνος Γ. Παπάζογλου είναι λέκτορας Πολιτικών Συστημάτων στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου