Οι εκλογές και το τρενάκι του τρόμου

Ζώντας σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται, όπως συνομολογούν φιλόσοφοι, κοινωνιολόγοι και μυθιστοριογράφοι, από τη ρευστή ταυτότητα και την ασταθή συνείδηση των ανθρώπων, δικαιούμαι να σεμνύνομαι για το ότι είκοσι επτά χρόνια τώρα τηρώ τη βασική υπόσχεση που έδωσα στη γυναίκα μου, όταν ετοιμαζόταν να μετοικήσει για χάρη μου από τη Δανία στην Ελλάδα: ότι όσα και αν την απογοητεύσουν ή την εκνευρίσουν εδώ, ο τρόπος των Ελλήνων θα φροντίζει ώστε να μην πλήξει ποτέ, να έχει πάντοτε σασπένς η καθημερινότητά της, η τόσο ακύμαντη στην κοινωνικά και πολιτικά εξορθολογισμένη ζωή της σκανδιναβικής πατρίδας της.

Η σύζυγός μου ξαναθυμάται, αν και όχι ακριβώς με ευγνωμοσύνη, την εκπληρωμένη υπόσχεσή μου με αφορμή τις τωρινές εκλογές. Στην πραγματικότητα, οι ελληνικές εκλογές τής τη θυμίζουν διαρκώς, αφού σε εμάς, ως γνωστόν, κάθε προεκλογική περίοδος αρχίζει μόλις ανοίξουν οι κάλπες και φτάνει ώς την επόμενη φορά που θα κλείσουν. Και κάθε φορά το διακύβευμα δεν είναι τίποτα λιγότερο από τη σωτηρία ή τον όλεθρο της Ελλάδας και όλων των Ελλήνων.

Ας κάνουμε εν τάχει μια αναδρομή στους κυριότερους σταθμούς αυτής της συναρπαστικής παράδοσης, που συνεχίζουν οι φετινές εκλογές. Το 1974 είχαμε το δίλημμα «Καραμανλής ή τανκς». Το 1981 κληθήκαμε να επιλέξουμε ανάμεσα σε έναν εθνικά υπερήφανο σοσιαλισμό (την άλλη κιόλας ημέρα, με ταυτόχρονη έξοδο από την ΕΟΚ και το ΝΑΤΟ) και την ξενόδουλη Δεξιά. Το 1985 είχαμε την τιτάνια μάχη ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, σύμφωνα με την αξέχαστη ρήση του Μένιου Κουτσόγιωργα. Το 1989 ο αέρας, όπου πλανιόταν η αποφορά του σκανδάλου Κοσκωτά, δονούνταν από το βροντερό αίτημα της κάθαρσης. Το 1996 το στοίχημα ήταν να καταφέρουμε να μπούμε στην ΟΝΕ, για να μην ξεμείνουμε στο περιθώριο της Ευρώπης (όπου ξεμείναμε αφού κερδίσαμε το στοίχημα). Το 2004 επρόκειτο για κοτζάμ επανίδρυση του Κράτους (σε «ηθικές βάσεις»). Και το 2012 μάς τέθηκε το υπαρξιακό δίλημμα «ευρώ ή δραχμή».

Από όλα αυτά τα διλήμματα, μόνο το τελευταίο ήταν γνήσιο. Ολα τα υπόλοιπα ήταν – δεν θα πω ψεύτικα, γιατί κάτι τέτοιο θα σήμαινε πολύ χαμηλή εκτίμηση για τη νοημοσύνη του ελληνικού λαού, ο οποίος τα δέχτηκε το ένα μετά το άλλο, θα πω όμως ότι ήταν φανταχτερές (προς το γκραν γκινιόλ) μεταμφιέσεις πολύ πιο πεζών επιλογών. Στις περισσότερες περιπτώσεις αυτών των άτυπων δημοψηφισμάτων το επίμαχο ζήτημα ήταν στην πραγματικότητα η άνοδος και η εδραίωση της θέσης των μικρομεσαίων στρωμάτων, διαδικασία που, όσο και αν αυτό μας παραξενεύει ή μας ενοχλεί, είχε αρχίσει ήδη τα χρόνια της Χούντας. Ακόμη και το ιδρυτικό δίλημμα της Μεταπολίτευσης, το «Καραμανλής ή τανκς», συσκότιζε έντεχνα το γεγονός ότι τα τανκς ενός επίδοξου πραξικοπηματία (αν υποτεθεί ότι υπήρχε τέτοιος) δεν θα μπορούσαν ούτε να μαρσάρουν ανάμεσα σε ένα διαλυμένο, ντροπιασμένο και λαομίσητο στράτευμα, που έτρεμε τους ίδιους τους επιστρατευμένους του. Το αληθινό ζητούμενο ήταν η συγκράτηση του χωρίς ιδεολογική συνοχή και αντοχή, αλλά πυρακτωμένου μικροαστικού πολιτικού ριζοσπαστισμού της εποχής, όπως τον εξέφραζε κυρίως το αρτισύστατο ΠαΣοΚ του Ανδρέα Παπανδρέου.

Τέλος πάντων, η Μεταπολίτευση και μαζί της η ελληνική κοινωνία διαμόρφωσαν το προφίλ και τη μυθολογία τους με τέτοια πυροτεχνικά διλήμματα, που απηχούσαν και συγχρόνως απέκρυπταν πραγματικές, αλλά πολύ λιγότερο δραματικές κοινωνικές διεργασίες. Ετσι είναι όμως ο τρόπος μας, ημών των Ελλήνων: τίποτα δεν γίνεται χωρίς δραματική επένδυση, πράγμα που χαρίζει στον δημόσιο, και όχι μόνο, βίο μας εκείνο το μόνιμο στοιχείο του σασπένς. Οταν η ταβερνιάρισσα σε ένα νησιωτικό χωριό του Αιγαίου αναφωνεί «Αχ, δράμα είναι η ζωή μου», επειδή ανακαλύπτει ότι ξέχασε το ανοιχτήρι για την μπίρα που σερβίρισε στην ξένη τουρίστρια (το περιστατικό είναι αληθινό), αυτό εκπλήσσει την τουρίστρια, αλλά δεν κάνει καμιά εντύπωση σε εμάς τους ντόπιους. Αν, λοιπόν, συμβαίνουν τέτοια καθημερινά δράματα με τις μπίρες και τα τιρμπουσόν, πώς να λείπουν τα άλλα, τα πολύ μεγαλύτερα, με τα ανοιχτήρια για τις πολιτικές μπουκάλες που κρατούν μέσα τους, όπως καλούμαστε να πιστέψουμε, τις ιστορικές τύχες της χώρας μας.

Επαναλαμβάνω ότι αυθεντικό ήταν μόνο το δίλημμα του 2012, που στην πραγματικότητα δεν το έθεσε η πολιτική μας τάξη αλλά η εποπτεύουσα ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Τότε, μια σοκαρισμένη, άγρια στραπατσαρισμένη μεσαία τάξη έπρεπε να επιλέξει ανάμεσα στην παράταση των θυσιών της, με αντάλλαγμα την παραμονή σε ένα ευρωπαϊκό περιβάλλον από το οποίο είχε ωφεληθεί τα μέγιστα για δεκαετίες (άλλο θέμα με ποιον τρόπο), και μια περιπέτεια  με εξαιρετικά αβέβαιη έκβαση. Με μικρή, αλλά καθοριστική διαφορά επέλεξε το πρώτο.

Σήμερα το δίλημμα επαναφέρεται με ελαφρώς παραλλαγμένη μορφή. Για τους μεν, σταθερότητα και συνέχιση μιας προσπάθειας που πλέον αποδίδει καρπούς ή αποσταθεροποίηση με μια κλωτσιά στην καρδάρα με το γάλα. Για τους δε, συνέχιση και ολοκλήρωση της κοινωνικής καταστροφής ή αλλαγή πορείας με προοδευτικό προσανατολισμό. Στην πραγματικότητα, όμως, και οι δύο πλευρές γνωρίζουν ότι ο κύβος ερρίφθη οριστικά πριν από δύο χρόνια. Το μέλημα και των δύο τώρα είναι η παλινόρθωση του προ Κρίσης πολιτικού συστήματος με την επανεκκίνηση του γνώριμου τρόπου λειτουργίας του. Αυτό μπορεί να είναι πιο φανερό στην εντυπωσιακά παλαιοκομματική υποσχεσιολογία του ΣΥΡΙΖΑ, αφήνει όμως βαθύτερα ίχνη στην πρακτική του κυβερνώντος σχήματος (ιδίως της κύριας συνιστώσας του), όπου η πελατειακή λογική και ο αναξιοκρατικός φαβοριτισμός έχουν αποκατασταθεί πλήρως και άφοβα.

Ετσι, και συγγνώμη αν φανώ υπερβολικός, το σασπένς και αυτών των εκλογών, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά το κεντρικό «διακύβευμά» τους, ταιριάζει λιγότερο σε ένα πολιτικό δράμα και περισσότερο στο είδος συγκίνησης που προσφέρουν τα λούνα παρκ με το τρενάκι του τρόμου.              

Βλέποντας η γυναίκα μου κάτι τέτοια, μου λέει ότι έχει απαυδήσει από τα πολιτικά θρίλερ και «εκπλήξεις» του ελληνικού βίου. Θα ήθελε επιτέλους και λίγη βαρετή κανονικότητα.