Πορτογαλία: Η έρημη οδός των διοδίων

Το φθινόπωρο του 2011 η πορτογαλική κυβέρνηση έψαχνε πολλούς τρόπους προκειμένου να περιορίσει το χρέος, να μειώσει το έλλειμμα και να πείσει την τρόικα ότι θα ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του προγράμματος διάσωσης ύψους 78 δισ. ευρώ. Ετσι, τον Οκτώβριο σε τηλεοπτικό διάγγελμά του ο πρωθυπουργός Πέντρο Πάσος Κοέλιο ανακοίνωσε το πρώτο κύμα περικοπών και προσαρμογών, από τα πολλά που θα ακολουθούσαν τα επόμενα τρία χρόνια. Οι Πορτογάλοι άρχισαν να καταλαβαίνουν τι πάει να πει τρόικα. Σε εκείνο το πρώτο διάγγελμα ο Πάσος Κοέλιο ανέφερε μεταξύ των άλλων την κατάργηση του επιδόματος καλοκαιρινής άδειας, την επιβολή διαφόρων φόρων, την αύξηση του ΦΠΑ από 13% σε 23% σχεδόν στα πάντα, την καθιέρωση πληρωμής για τις νοσοκομειακές επισκέψεις από τον Ιανουάριο συμπεριλαμβανομένων εκείνων στα έκτακτα περιστατικά, καθώς και την επιβολή διοδίων σε πολλούς αυτοκινητοδρόμους, αρχής γενομένης από τον Δεκέμβριο. Ηταν τόσα τα μέτρα ώστε κανείς δεν σκέφτηκε τα διόδια εκείνη την ημέρα.

Οταν όμως έφθασε ο Δεκέμβριος η χρήση αυτών των σύγχρονων αυτοκινητοδρόμων, με τρεις λωρίδες κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση, οι περισσότεροι από τους οποίους είχαν εγκαινιασθεί μία δεκαετία νωρίτερα χάρη σε ευρωπαϊκούς πόρους, έπαψε να είναι δωρεάν. Το όνομά τους ήταν κάπως δυσνόητο: SCUT, ένα αρκτικόλεξο που έβγαινε από τη φράση Χωρίς Κόστος για τους Οδηγούς, που προφανώς έπαψε να έχει νόημα. Μεταξύ αυτών των εθνικών οδών ήταν και ο Α-22, γνωστός ως Δρόμος του Παιδιού, μήκους μεγαλύτερου των 100 χιλιομέτρων, στα νότια της Πορτογαλίας στο Αλγκάρβε, από το Μπενσαφρίμ έως το Αγιαμόντε στα σύνορα με την Ισπανία, περνώντας από το Πορτιμάο και το Φάρο. Οι τουριστικοί πράκτορες αντέδρασαν όπως και οι κάτοικοι και οι έμποροι της περιοχής. Εγιναν διαδηλώσεις και στήθηκαν οδοφράγματα. Κάποιες μπάρες αχρηστεύθηκαν όταν ομάδα αγνώστων επιτέθηκε μέσα στη νύχτα πυροβολώντας με κυνηγετικά όπλα. Ωστόσο η απόφαση της κυβέρνησης επικράτησε και τα διόδια επιβλήθηκαν.

«Ηταν 8 Δεκεμβρίου 2011, θυμάμαι σαφώς την ημερομηνία» λέει ο Βίκτορ Καρβάλιο, σερβιτόρος σε εστιατόριο που βρίσκεται στον αυτοκινητόδρομο. «Ξαφνικά όλοι άρχισαν να χρησιμοποιούν τον παλιό δρόμο. Για να χρησιμοποιήσω τον καινούργιο αυτοκινητόδρομο έπρεπε να πληρώνω 5 ευρώ την ημέρα, χρήματα που δεν ήμουν καθόλου διατεθειμένος να καταβάλω. Ο παλιός δρόμος βέβαια ήταν επικίνδυνος και παραμένει».

Η κίνηση στον αυτοκινητόδρομο μειώθηκε κατά 50% και οι τουριστικές επιχειρήσεις υπέφεραν και από τις δύο πλευρές των συνόρων. Στην πορτογαλική πλευρά υπολογίστηκαν απώλειες 30 εκατ. ευρώ ετησίως και στην ισπανική παρατήρησαν μείωση της οικονομικής δραστηριότητας κατά 25%, σύμφωνα με την επιτροπή εμπόρων της περιοχής.

Παραλλήλως του νέου αυτοκινητοδρόμου υπάρχει η παλαιά εθνική οδός Ε-125, στην οποία αναφέρεται ο Καρβάλιο. Με δύο λωρίδες προς κάθε κατεύθυνση, κακοφτιαγμένος, με επικίνδυνες διασταυρώσεις και πολλά προβλήματα, αποτελεί τον χαρακτηριστικό δρόμο που παλαιά συνέδεε παραλιακές πόλεις και αγροτικές περιοχές. Μετά τις εξελίξεις, σε αυτό τον επικίνδυνο δρόμο συνωστίζονται ουρές από αυτοκίνητα. Στις άκρες του βλέπει κάποιος πωλητές πορτοκαλιών με τρία ευρώ τη σακούλα, τολμηρούς ποδηλάτες που κάνουν πετάλι δίπλα από τριαξονικά φορτηγά που μεταφέρουν βενζίνη, σκουπιδοτενεκέδες για τα αγροκτήματα τους οποίους αδειάζουν καθημερινά μεγάλα απορριμματοφόρα, εστιατόρια, βενζινάδικα και άλλα καταστήματα. Και, βέβαια, πεζούς που αψηφούν την τρέλα και με τάσεις αυτοκτονίας αποπειρώνται να διασχίσουν τον δρόμο αυτό. Ο οδηγός που περνά από εδώ έχει την εντύπωση ότι επέστρεψε πίσω στον χρόνο, στη δεκαετία του ’70. Εν τω μεταξύ ο σύγχρονος αυτοκινητόδρομος που βρίσκεται μερικά χιλιόμετρα βόρεια παραμένει άδειος λόγω του κόστους. Κατασκευάστηκε, αλλά οι πολίτες δεν είναι σε θέση να τον απολαύσουν. Μοιάζει με σύμβολο της Πορτογαλίας, όπου οι μορφωμένοι νέοι γίνονται μετανάστες στην Ανγκόλα, στη Βραζιλία ή στη Μοζαμβίκη, αναζητώντας ένα μέλλον που δεν μπορούν πια να βρουν στην Ευρώπη. Η υπόθεση θυμίζει ένα άλλο περιστατικό: τον Σεπτέμβριο του 2012 ένα υπερσύγχρονο ασθενοφόρο δωρήθηκε στο νοσοκομείο του Τόρες Βέντρας κοντά στη Λισαβόνα, αλλά δεν υπήρχαν τα κονδύλια για να προσληφθεί προσωπικό να εργαστεί σε αυτό. Και τα δύο, και ο αυτοκινητόδρομος και το ασθενοφόρο, είναι πολύ ακριβά για μια παρακμάζουσα χώρα.
Κατά πάσα πιθανότητα στις 17 Μαΐου η τρόικα αποχωρεί από την Πορτογαλία έπειτα από τρία χρόνια περικοπών και προσαρμογών που επηρέασαν κυρίως τους μισθούς των εργαζομένων, τις δαπάνες της δημόσιας διοίκησης και τις συντάξεις. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η Πορτογαλία πέρυσι μείωσε το έλλειμμά της στο 5% του ΑΕΠ, που φέτος θα πέσει στο 4% όπως είχε υποσχεθεί στην Ευρώπη. Ωστόσο η ανεργία φθάνει το 15% και οι πολίτες ζουν χειρότερα από ό,τι το 2011, ελπίζοντας ότι τα πράγματα θα αλλάξουν.
Από το Μπολικέμ, στο Αλγκάρβε περνάει ο παλιός δρόμος Ε-125. Σε ένα μπαρ κάθεται ο 53χρονος Αουρέλιο Γκονζάλβες. Εχει πάψει να εργάζεται οδηγός ταξί μια και έχουν λιγοστέψει οι τουρίστες. «Από αυτό το χωριό κατάγεται ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο Ανιμπαλ Καβάκο Σίλβα» λέει. «Θυμάμαι ακόμα όταν είχε έρθει ως πρωθυπουργός να εγκαινιάσει τον νέο αυτοκινητόδρομο, με τους ανθρώπους της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Το χειρότερο είναι ότι τώρα έρχεται εδώ η τροχαία για να κόψει πρόστιμα. Αν πας με περισσότερα από 50 χλμ. την ώρα, το πρόστιμο είναι 120 ευρώ. Ε, βέβαια, έρχονται εδώ γιατί στον νέο αυτοκινητόδρομο δεν πατάει κανείς. Ούτε καν εκείνοι».

ΑΥΡΙΟ: Αυστρία