Ο πόλεμος για το αλφάβητο

Το Βούκοβαρ είναι η πιο φρέσκια πολεμική πληγή στο σώμα της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Ακόμα είναι ανοιχτή. Σε αυτή την πόλη στα ανατολικά της Κροατίας που καταστράφηκε κατά τη διάρκεια της σερβικής πολιορκίας το 1991, τα νηπιαγωγεία χρειάζονται ακόμα δύο εισόδους: μία για τους Κροάτες και μία για τους Σέρβους γονείς που δεν θέλουν καν να περάσουν από την ίδια πόρτα.

Η Ντανιέλα Στάνκοβιτς εξηγεί ότι τα παιδιά χωρίζονται σε τάξεις εθνικά ομοιογενείς και δεν κάνουν παρέα μεταξύ τους ούτε κατά τη διάρκεια των διαλυμάτων στην κοινή αυλή. «Είναι σαν να υπάρχει στη μέση ένα αόρατο εμπόδιο» σχολιάζει η 29χρονη εκπαιδευτικός.

Οταν ο πόλεμος έφθασε στο Βούκοβαρ στα τέλη Αυγούστου του 1991, η Στάνκοβιτς ήταν έτοιμη να ξεκινήσει το δημοτικό. Ομως εκείνο που άρχισε ήταν μια φοβερή πολιορκία κατά την οποία καταστράφηκε ακόμα και το τοπικό νοσοκομείο και τελείωσε τον Νοέμβριο με μια σφαγή περισσοτέρων των 250 αμάχων από σέρβους παραστρατιωτικούς, χωρίς να υπάρξει αντίδραση από την τότε Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα. Επειτα από αρκετά χρόνια ως πρόσφυγας η Στάνκοβιτς επέστρεψε στο Βούκοβαρ, όπου έγινε αντιδήμαρχος. Η νεότερη στην Κροατία.

Στο Βούκοβαρ, όπου τα σημάδια από τις σερβικές οβίδες είναι ακόμα ορατά σε αρκετά κτίρια, υπήρχε η αίσθηση της ειρηνικής συνύπαρξης μεταξύ Κροατών και Σέρβων έως πρόσφατα. Η πρωτοβουλία των κροατικών Αρχών να αναγνωρίσουν το κυριλλικό ως επίσημο αλφάβητο μαζί με το κροατικό – βάσει του νόμου για την προστασία των μειονοτήτων στις περιοχές όπου αποτελούν άνω του 1/3 του πληθυσμού – προκάλεσε θύελλα. Τα σερβικά και τα κροατικά είναι πρακτικά ίδια γλώσσα, στην πρώτη όμως χρησιμοποιείται το κυριλλικό αλφάβητο και στη δεύτερη το λατινικό. Η θύελλα αυτή υπερβαίνει τα όρια του δήμου και χρησιμεύει ως αφετηρία για να κατανοήσουμε την τρέχουσα κατάσταση στο πιο νέο μέλος της ΕΕ. Η Κροατία εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ενωση τον περασμένο Ιούλιο.

Η οργάνωση για την Αμυνα του κροατικού Βούκοβαρ αντιτίθεται ανοιχτά στον νόμο. Τα μέλη της καταστρέφουν συστηματικά εδώ και μήνες τις δίγλωσσες ταμπέλες στους δρόμους της πόλης και ζητούν τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για το γλωσσικό δικαίωμα. Ισχυρίζονται ότι έχουν συλλέξει 630.000 υπογραφές σε μια χώρα 4,2 εκατομμυρίων κατοίκων. «Πρέπει να εξακριβωθεί εάν είναι όλες πραγματικές» λέει η Βέσνα Πούσιτς, υπουργός Εξωτερικών της Κροατίας. «Είναι όμως σαφές ότι σε δύσκολες οικονομικές περιόδους υπάρχει γόνιμο έδαφος για εθνικιστικές παρορμήσεις». Η ύφεση στην Κροατία τα τελευταία πέντε χρόνια είναι μεγάλη και η ανεργία φθάνει το 25,5%, από τα υψηλότερα ποσοστά στην ΕΕ.

Στο δημοψήφισμα που έγινε τον περασμένο Δεκέμβριο το ερώτημα ήταν εάν ο γάμος αφορά ένωση μόνο μεταξύ ενός άνδρα και μιας γυναίκας: το 65% όσων προσήλθαν στις κάλπες ψήφισε «ναι». Η συμμετοχή δεν ξεπέρασε το 37%. «Πρόκειται για πραγματική επίθεση της Ακροδεξιάς που βρήκε στα δημοψηφίσματα ένα πολύτιμο εργαλείο για να προωθήσει την ατζέντα της» τονίζει η Πούσιτς. «Πιστεύω ότι πίσω και από τα δύο θέματα βρίσκονται οι ίδιες ομάδες». Η κυβέρνησή της αντιτίθεται στη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για τα δικαιώματα των μειονοτήτων καθώς μπορεί να προκύψουν περίπλοκα νομικά ζητήματα.

Εδώ όμως δεν πρόκειται για άλλη μία ιστορία της ευρωπαϊκής Ακροδεξιάς. Πρόκειται για μια ιστορία που έχει τις ρίζες της στον εμφύλιο. Η Ιβάνα Μίλας, της μη κυβερνητικής οργάνωσης Κέντρο Διαλόγου Νάνσεν, λέει ότι η οργάνωση προσπαθεί εδώ και 10 χρόνια να ανοίξει ένα μεικτό σχολείο όπου σέρβοι και κροάτες μαθητές θα φοιτούν μαζί. Παρά την υποστήριξη από τη Στάνκοβιτς και άλλους, δεν έχει γίνει εφικτό. «Είναι πολιτικό ζήτημα. Η πλειονότητα θέλει να αλλάξει σελίδα. Ομως ακόμα και έτσι, δεν μπορούμε να ξεπεράσουμε τους θεσμούς» σχολιάζει λυπημένη.

Στα κεντρικά γραφεία της οργάνωσης για την Αμυνα του κροατικού Βούκοβαρ, κάτω από τα πορτρέτα του πρώην προέδρου Φράνιο Τούτζμαν και των στρατηγών Γκοτόβινα και Νόρατς, η 47χρονη Σνεζάνα Πάτκο εξηγεί ότι θεωρούν εξωφρενική την αναγνώριση των γλωσσικών δικαιωμάτων της σερβικής μειονότητας. «Δεν έχω κανένα πρόβλημα με τις άλλες μειονότητες. Ομως εδώ οι πληγές είναι ακόμα ανοιχτές. Υπάρχουν εκατοντάδες αγνοούμενοι. Επίσης, μια γυναίκα που περπατά στον δρόμο μπορεί να συναντήσει εκείνον που τη βίασε και δεν τιμωρήθηκε ποτέ. Οι Σέρβοι δεν θέλουν να ενταχθούν στην κοινωνία μας. Γιατί θα πρέπει να τους αναγνωρίσουμε αυτά τα δικαιώματα; Πρέπει να υπάρξει δικαιοσύνη και να δείξουν καλή θέληση» λέει η γυναίκα που πολέμησε στην εθνοφρουρά της Κροατίας και είναι κόρη αγνοουμένου.

Η σερβική κοινότητα απορρίπτει, φυσικά, αυτά τα επιχειρήματα και εκφράζει τα δικά της παράπονα. Οι κροατικές δυνάμεις επίσης διέπραξαν εγκλήματα πολέμου κατά τη διάρκεια του εμφυλίου. Μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις η κροατική δικαιοσύνη καταδίκασε τους υπευθύνους. «Παλεύουμε για να διατηρήσουμε την ταυτότητά μας. Θέλουν να μας αφομοιώσουν. Τα γλωσσικά δικαιώματα προβλέπονται από τον νόμο. Γιατί δεν μας επιτρέπουν να τα απολαύσουμε;» ρωτά ο 36χρονος Ντράγκαν Κρνογκόρατς, βουλευτής του σερβικού κόμματος στο Κοινοβούλιο του Ζάγκρεμπ. Παρότι η κροατική κυβέρνηση αντιτίθεται στο δημοψήφισμα, ο Κρνογκόρατς υποστηρίζει ότι η στάση της ήταν πιο συνεργάσιμη όταν η Κροατία δεν είχε γίνει ακόμα μέλος της ΕΕ, διότι τότε ήταν μεγαλύτερη η πίεση των Βρυξελλών.

Την Παρασκευή:
Πορτογαλία