Μετά τριάντα ένα έτη…

Η μεταφορά των υπηρεσιών πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας από τον ΕΟΠΥΥ στο Πρωτοβάθμιο Εθνικό Δίκτυο Υγείας (ΠΕΔΥ) του Εθνικού Συστήματος Υγείας που επέφερε ο «μνημονιακός» Νόμος 4238/2014 έχει ενδιαφέρουσα προϊστορία – και διδακτική. Η οργάνωση αυτή της παροχής υπηρεσιών υγείας ήταν αντικείμενο προεκλογικής εξαγγελίας του ΠαΣοΚ πριν από το 1981 και έγινε πράξη κυβερνητικής πολιτικής του ΠαΣοΚ το 1983 με υπουργό Υγείας την εμβληματική για το ΕΣΥ μορφή του Γιώργου Γεννηματά: ο Νόμος 1397/1983 Εθνικό Σύστημα Υγείας προέβλεπε ότι τα Κέντρα Υγείας (αστικών και αγροτικών περιοχών) παρέχουν πρωτοβάθμια, δηλαδή εξωνοσοκομειακή, περίθαλψη σε όλη την επικράτεια. Το άρθρο 16 ρύθμιζε την κατάργηση των μονάδων παροχής πρωτοβάθμιας περίθαλψης που λειτουργούσαν από τους ασφαλιστικούς οργανισμούς και την απόδοση των δαπανών πρωτοβάθμιας περίθαλψης στα Κέντρα Υγείας ενώ το άρθρο 43 προέβλεπε ότι οι μόνιμοι ιατροί των καταργούμενων μονάδων των ασφαλιστικών οργανισμών εντάσσονται σε κενές οργανικές θέσεις των κέντρων υγείας της περιφέρειας του ιατρικού συλλόγου στην οποία υπηρετούσαν. Πάνω κάτω προέβλεπε ό,τι και ο πρόσφατος «μνημονιακός» νόμος του κ. Γεωργιάδη.

Στα 31 χρόνια που μεσολάβησαν από τον νόμο του Γεννηματά ώς τον σημερινό «μνημονιακό» η συγκρότηση ενός Πρωτοβάθμιου Εθνικού Δικτύου Υγείας, αν και νομοθετημένη, ματαιώθηκε. Τη ματαίωσε η αποτελεσματική αντίδραση γιατρών που υπηρετούσαν στις μονάδες πρωτοβάθμιας περίθαλψης των ασφαλιστικών οργανισμών και δεν ήθελαν να γίνουν ιατροί πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης στο ΕΣΥ, αλλά ήθελαν να διατηρήσουν τα ιατρεία τους παράλληλα με την απασχόλησή τους στις μονάδες πρωτοβάθμιας περίθαλψης των ασφαλιστικών οργανισμών. Μετά την ίδρυση του ΕΣΥ η διατήρηση ενός καθεστώτος παροχών ασθένειας σε είδος από ορισμένους ασφαλιστικούς οργανισμούς δημιουργούσε σοβαρές δυσλειτουργίες και στρεβλώσεις αφενός στην κοινωνική ασφάλιση και αφετέρου στο ΕΣΥ. Από τη μία η περίθαλψη υπερέβαινε τον θεσμό της κοινωνικής ασφάλισης που έχει αναδιανεμητικό χαρακτήρα.  Από την άλλη παρέμενε εκτός ΕΣΥ σημαντικό μέρος της περίθαλψης με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το καλό των γιατρών και των ασθενών…

Και όμως, εκείνη η αρχική μεταρρύθμιση του Γεννηματά που σήμερα μας ήρθε όπως μας ήρθε ήταν σωστή. Μετά τη μεταφορά των υπηρεσιών πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας από τον ΕΟΠΥΥ στο ΠΕΔΥ του ΕΣΥ, αναδεικνύεται ο στρατηγικός ρόλος του ΕΟΠΥΥ στην αγορά υπηρεσιών υγείας για τους φορείς που μεταφέρθηκαν στο ΠΕΔΥ. Στον ΕΟΠΥΥ ανήκει πλέον η θέσπιση κανόνων σχεδιασμού, ποιότητας, ασφάλειας και αποτελεσματικότητας της αγοράς υπηρεσιών υγείας, η διαχείριση και ο έλεγχος της χρηματοδότησης και η ορθολογική αξιοποίηση των ανθρώπινων πόρων, ο καθορισμός των κριτηρίων και των όρων σύναψης συμβάσεων για την προμήθεια υπηρεσιών υγείας, η διαπραγμάτευση με όλους τους συμβαλλόμενους παρόχους υπηρεσιών και αγαθών υγείας.

Η ολοκλήρωση του ΕΣΥ με τον πρόσφατο νόμο έχει προφανή θετικά αποτελέσματα, ιδίως όσον αφορά:

α) Στην αποδοτική οργάνωση της δευτεροβάθμιας (νοσοκομειακής) και της πρωτοβάθμιας (εξωνοσοκομειακής) περίθαλψης, αφού όλες οι δημόσιες υπηρεσίες υγείας μπορούν έτσι να αξιοποιηθούν με συντονισμένο τρόπο. Τα κλινικά πρωτόκολλα, η αξιολόγηση των υπηρεσιών υγείας, ο Χάρτης Υγείας, ο τρόπος χρηματοδότησης, τα δικαιώματα των χρηστών των υπηρεσιών υγείας, η μηχανογράφηση, η συνεργασία με τους διεθνείς οργανισμούς και η ανάπτυξη δράσεων για την προστασία της υγείας, η πρόληψη, η αξιολόγηση των ιατρικών και των νοσηλευτικών υπηρεσιών κ.λπ.

β) Στη δυνατότητα προμήθειας αγαθών υγείας (ιατρικού εξοπλισμού, φαρμάκων, εξαρτημάτων κ.λπ.) με το φθηνότερο κόστος αφού θα μπορεί να επιτευχθεί οικονομία κλίμακος και να εφαρμοσθούν μέτρα γενικής εφαρμογής, π.χ. ενιαίες συμβάσεις με προμηθευτές, σύστημα αξιολόγησης υπηρεσιών και αγαθών υγείας, εισαγωγή κανόνων εσωτερικού ανταγωνισμού, δημιουργία μηχανογραφικού συστήματος συνταγογράφησης και ιατρικού ιστορικού του χρήστη των υπηρεσιών υγείας κ.λπ.  

γ) Στην καλύτερη αξιοποίηση του ιατρικού, παραϊατρικού, νοσηλευτικού και διοικητικού προσωπικού, αφού η οργάνωση και κατανομή του γίνεται σε ευρύτερο πλαίσιο από ό,τι μέχρι σήμερα.  

δ) Στην ισότιμη μεταχείριση των χρηστών των υπηρεσιών υγείας.

Κανείς δεν αρνείται ότι το ΕΣΥ συνεχίζει να αντιμετωπίζει εξίσου σημαντικά προβλήματα με τους ασφαλιστικούς οργανισμούς όσον αφορά στην αποδοτική οργάνωση και λειτουργία του. Ομως απάντηση δεν είναι η απραξία. Με τον Νόμο 4238/2014 ολοκληρώνεται το ΕΣΥ όχι έπειτα από 20, αλλά 31 έτη…   

Η Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου – Πεχλιβανίδη είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια στη Νομική Σχολή Αθηνών