Επειδή νοιάζεσαι για τον άλλον

Ο δημοσιογράφος της Ρεπούμπλικα θέλει να πιάσει το νήμα από την αρχή: γιατί διηγούμαστε ιστορίες; «Είναι σαν αναρωτιόμαστε γιατί πετάνε πουλιά. Το κάνουν για να μετακινηθούν ή επειδή εάν περπατούσαν στο έδαφος θα κατέληγαν έπειτα από λίγο ανάμεσα στα δόντια των αρπακτικών; Και οι δύο υποθέσεις έχουν λογική βάση. Η αλήθεια, όμως, είναι ότι τα πουλιά πετάνε επειδή είναι στη φύση τους. Το ίδιο ισχύει και για τους ανθρώπους. Διηγούμαστε ιστορίες επειδή η διήγηση είναι στη φύση μας».

Ο Τζόναθαν Σάφραν Φόερ ήταν μόλις 25 χρόνων όταν ανακηρύχθηκε παιδί θαύμα και νέα ελπίδα της αμερικανικής λογοτεχνίας. Στην ιστορία που διηγήθηκε το 2002 και τον εκτόξευσε στα ύψη έδωσε τον τίτλο «Ολα έρχονται στο φως» (στα ελληνικά από τις εκδ. Μελάνι). Επειτα διηγήθηκε την ιστορία ενός 11χρονου που χάνει τον πατέρα του στους Δίδυμους Πύργους και στη συνέχεια κατήγγειλε τις συνθήκες που ζουν τα ζώα πριν καταλήξουν στο πιάτο μας. Στο τελευταίο του βιβλίο διηγείται την ιστορία ενός νεαρού Αμερικανοεβραίου που αναζητά τις ρίζες του στην Ουκρανία.

Με αυτό το βιβλίο, ο Φόερ διηγείται τη δική του ιστορία. Για να το κάνει δημιουργεί έναν κόσμο. Και κοιτάζει τον κόσμο που δημιούργησε ο ίδιος μέσα από ένα καλειδοσκόπιο. «Η ιδέα», λέει, «ότι ο λόγος έχει τη δύναμη να δημιουργήσει τον κόσμο είναι πολύ εβραϊκή. Είναι η πεποίθηση ότι εάν εκφραστεί μια επιθυμία με δυνατή φωνή, αυτή η επιθυμία θα γίνει πραγματικότητα. Ο λόγος, όμως, δεν δημιουργεί μόνο έναν νέο κόσμο. Μπορεί και να αλλάξει κι έναν κόσμο που ήδη υπάρχει. Δίχως άλλο μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αναγνώστη. Αρκεί να είναι ένας λόγος έντιμος και θαρραλέος».

Ο ιταλός δημοσιογράφος επιμένει: σε τι χρησιμεύει η λογοτεχνία; Ο αμερικανός συγγραφέας επισημαίνει ότι το μυθιστόρημα είναι ένα φαινόμενο μοναδικό, ανεπανάληπτο, ικανό να διεγείρει συναισθήματα και σκέψεις που δεν μπορεί να ενεργοποιήσει κανένα άλλο μέσο έκφρασης. Τα μυθιστορήματα χρησιμεύουν γιατί μας υπενθυμίζουν ότι η αλήθεια δεν βρίσκεται μόνο σε ένα κείμενο, τα χρειαζόμαστε γιατί υπονομεύουν εκείνη τη γοητευτική αλλά επικίνδυνη ιδέα ότι η αλήθεια μπορεί να είναι μία και μοναδική. Κι έπειτα, μας βοηθούν να καταπολεμήσουμε τους φόβους μας γιατί μας δείχνουν πώς ζουν οι άλλοι και γιατί η πρώτη τους ύλη είναι η φαντασία, δηλαδή ένα εργαλείο συμπόνιας.

«Διηγείσαι μια ιστορία σε κάποιον επειδή στην πραγματικότητα θέλεις να τον φροντίζεις. Διηγείσαι σε κάποιον όχι μόνο γιατί θέλεις να επικοινωνήσεις μαζί του κι επειδή θέλεις να μοιραστείς σκέψεις και συναισθήματα. Αλλά κι επειδή νοιάζεσαι γι’ αυτόν».