[Διαστάσεις] Ούτε ένα σφίξιμο στο στομάχι;

Πριν από τρία χρόνια, μερικά πρώην μέλη της βασκικής αυτονομιστικής οργάνωσης ΕΤΑ που έχουν καταδικαστεί σε βαριές ποινές για την τρομοκρατική τους δράση διατύπωσαν στις Αρχές ένα αίτημα: θα ήθελαν να συναντήσουν συγγενείς των θυμάτων τους, να προσπαθήσουν να τους δώσουν εξηγήσεις και να ζητήσουν συγγνώμη. Η πρώτη αντίδραση ήταν αρνητική, υπήρχε μεγάλη δυσπιστία για τις πραγματικές προθέσεις των κρατουμένων, έγιναν μυστικές συνομιλίες για μήνες. Αλλά οι συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν. Σε μία από αυτές, που κράτησε δυόμισι ώρες, ο γιος ενός από τα θύματα της ΕΤΑ ρώτησε τον τρομοκράτη αν είναι δύσκολο να κοιτάξεις κάποιον στα μάτια και ύστερα να τον σκοτώσεις. «Ναι, είναι δύσκολο» του είπε εκείνος. Μια φορά, μάλιστα, αυτή η ματιά έσωσε τη ζωή ενός ανθρώπου.

Σε μια άλλη συνάντηση, η χήρα ενός πολιτικού που δολοφονήθηκε από την οργάνωση εξήγησε στον άνθρωπο που είχε απέναντί της ότι ήταν με τον άνδρα της από τα δεκατρία της χρόνια και ότι τώρα της λείπει αφόρητα. Η δική της απορία ήταν αν ένας δολοφόνος ξυπνά το πρωί με καθαρό μυαλό. «Θυμάμαι πολύ καλά τις πράξεις μου» απάντησε εκείνος, «όχι όμως και τι έφαγα ή πού κοιμήθηκα πριν ή έπειτα από αυτές». Στο τέλος της συζήτησης, η ηλικιωμένη γυναίκα πλησίασε τον κρατούμενο, έβαλε το χέρι της στον ώμο του και του είπε: «Γιε μου, πώς έφτασες σε αυτό το σημείο;».

Η συζήτηση για το βιβλίο του Κουφοντίνα έχει περιοριστεί στο αν σε μια δημοκρατία έχει ή όχι δικαίωμα ένας εγκληματίας να κερδίζει χρήματα από τις πράξεις του, στο αν έχει ή όχι δικαίωμα ένας εκδοτικός οίκος να αφιερώνει όλη του την προθήκη σε έναν καταδικασμένο τρομοκράτη και, φυσικά, στη γνωστή ξύλινη αντιπαράθεση μεταξύ των δύο μεγάλων κομμάτων. Υπάρχει όμως και μια άλλη διάσταση: ότι ο άνθρωπος αυτός δεν αξιοποίησε την ευκαιρία του βιβλίου του για να ζητήσει μια συγγνώμη. Από τα ορφανά και τις χήρες, πρωτίστως, αλλά και από τους δικούς του συγγενείς, από όσους αμέσως ή εμμέσως επηρέασε, από την κοινωνία εν γένει. Η μόνη πράξη για την οποία λυπάται – φροντίζοντας πάντως και εδώ να επιρρίψει ευθύνες στην Αστυνομία – είναι ο θάνατος του Αξαρλιάν. Μόνο αυτός ήταν «αθώος», όλοι οι άλλοι ήταν «ένοχοι». Και το δικαστήριο που εξέδωσε τη σχετική ετυμηγορία, βέβαια, ήταν ο ίδιος και η παρέα του.

Εκείνος δεν αισθάνθηκε λοιπόν αυτή την ανάγκη. Οι παλιοί του σύντροφοι; Ούτε εκείνοι έχουν ξυπνήσει ποτέ μέσα στη νύχτα με ένα σφίξιμο στο στομάχι, μια επιθυμία αυτοκριτικής, ένα ψήγμα έστω αμφιβολίας για την ορθότητα των πράξεών τους; Ούτε ένας δεν είναι διατεθειμένος να σταθεί μπροστά σε μια χήρα και να την πληροφορήσει αν του ήταν δύσκολο να κοιτάξει κάποιον στα μάτια και ύστερα να τον σκοτώσει;

Υπάρχει βέβαια μια απάντηση: σε αντίθεση με εκείνες της ΕΤΑ, οι περισσότερες δολοφονίες της 17 Νοέμβρη έγιναν πισώπλατα.