[Κιόσκι] Η δεύτερη εποχή των μηχανών

Το εξώφυλλο στο τεύχος του Εκόνομιστ που κυκλοφόρησε πριν από δύο εβδομάδες απεικόνιζε έναν ανεμοστρόβιλο να καταπίνει έναν υπάλληλο που εργαζόταν στο γραφείο του, ενώ άλλοι υπάλληλοι γύρω του συνέχιζαν τη δουλειά τους χωρίς να αντιλαμβάνονται την καταστροφή. «Βρίσκεται σε ένα γραφείο κοντά σου…» ήταν ο απειλητικός τίτλος που συνόδευε την εικόνα. Την εξήγηση για τον συμβολισμό έδινε ο υπότιτλος: «Οι επιπτώσεις της τεχνολογίας του σήμερα στην απασχόληση του αύριο».

Το θέμα δεν απασχόλησε μόνο το βρετανικό περιοδικό. Για τη σχέση της τεχνολογίας με την απασχόληση έγραψαν, μεταξύ άλλων, ο Μάρτιν Γουλφ στους Φαϊνάνσιαλ Τάιμς και ο Ντέιβιντ Μπρουκς στους Νιου Γιορκ Τάιμς. Την αφορμή έδωσε ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα στις Ηνωμένες Πολιτείες από τις εκδόσεις Norton & Company. Ο τίτλος του είναι «The second Machine Age» και οι συγγραφείς του δύο καθηγητές, ο Ερικ Μπρίνγιολφσον και ο Αντριου Μακάφι, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι για την τεράστια αύξηση των ανισοτήτων που παρατηρείται σήμερα δεν ευθύνονται ο Ρόναλντ Ρίγκαν, η Μάργκαρετ Θάτσερ και οι επίγονοί τους. Μπορεί ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ και η πρώην πρωθυπουργός της Βρετανίας να έριξαν τον σπόρο του νεοφιλελευθερισμού και ο Μπιλ Κλίντον ή ο Τόνι Μπλερ να τον καλλιέργησαν, αλλά το μερίδιο της ευθύνης τους δεν είναι τόσο μεγάλο όσο θέλουμε να πιστεύουμε. Σύμφωνα με μια διατύπωση οικεία στον Κλίντον, «είναι οι νέες τεχνολογίες, ανόητε!».

Ο φόβος ότι η τεχνολογική πρόοδος κόβει θέσεις εργασίας δεν είναι καινούργιος. Στο παρελθόν, όμως, δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ αφού η εμπορική επανάσταση του 1700 και η βιομηχανική του 1800 δημιούργησαν περισσότερη απασχόληση και πλούτο. Αντίθετα, εκείνος ο παλιός φόβος φαίνεται να βγαίνει αληθινός στην εποχή της ψηφιακής επανάστασης. Οι δύο συγγραφείς επικαλούνται μια χαρακτηριστική περίπτωση: η Kodak, που ιδρύθηκε το 1880, είχε 150.000 υπαλλήλους την περίοδο της ακμής της. Το Instagram ξεκίνησε το 2010 με μόλις τέσσερις. Το 2010 πουλήθηκε για ένα δισεκατομμύριο δολάρια στο facebook, το οποίο με τη σειρά του έχει πολλαπλάσια αξία από την Kodak αλλά όχι περισσότερους από 5.000 υπαλλήλους.  

Ιδού λοιπόν γιατί η δεύτερη εποχή των μηχανών είναι και μια εποχή αύξησης των ανισοτήτων. Σήμερα μια μικρή ομάδα ατόμων μπορεί να στήσει μια ολόκληρη οικονομική αυτοκρατορία με ένα εργατικό κόστος που ο ιδρυτής της Kodak δεν θα μπορούσε καν να ονειρευτεί. Οι νέες τεχνολογίες καταργούν επαγγέλματα χωρίς ωστόσο να δημιουργούν νέα. Και τι πρέπει να γίνει; Οι δύο καθηγητές σηκώνουν τα χέρια ψηλά. Προς το παρόν, επισημαίνουν, οι πολιτικοί δεν μπορούν να κάνουν πολλά για να ανατρέψουν αυτήν την τάση. Μια λύση, πάντως, πρέπει να βρεθεί. Και επειγόντως.