Δεν ξέρω πόσο μας προβληματίζει, οφείλει όμως να μας απασχολήσει σοβαρά. Στον χώρο της Ευρωπαϊκής Ενωσης, και όχι μόνο, τείνει να εμπεδωθεί μια πρόσληψη της Ελλάδας ως περίπτωση χώρας που διολισθαίνει στην κατηγορία του «αποτυχημένου κράτους» (failed state), τη στιγμή ακριβώς που εμφανίζεται να ελέγχει τη δημοσιονομική κρίση και να επιτυγχάνει ορισμένους βασικούς οικονομικούς στόχους. Εμφανίζονται έτσι δύο όψεις της χώρας: η μια που καταγράφει την πρόοδο στη διαχείριση της οικονομικής κρίσης και μια άλλη που εστιάζει στις βαθιές παθογένειες της πολιτικής / κρατικής / διοικητικής οργάνωσης οι οποίες κατατάσσουν τη χώρα στην κατηγορία των «αποτυχημένων κρατών», κατάταξη που εγείρει ερωτήματα ως προς τη μακροχρόνια «βιωσιμότητα» των οικονομικών επιτευγμάτων και των προοπτικών σταθερής ευημερίας (είναι εμφανής η επιρροή που έχει ασκήσει η περίφημη μελέτη των D. Acemoglu και J.A. Robinson με τίτλο «Why Nations Fail - The Origins of Power, Prosperity and Poverty»: οι συγγραφείς υποστηρίζουν, ως γνωστόν, ότι η διαχρονική ευημερία μιας χώρας εξαρτάται πρωτίστως από την ποιότητα των δημόσιων, πολιτικών, κρατικών θεσμών, ενώ τα έθνη αποτυγχάνουν και περιέρχονται στην κατηγορία των «αποτυχημένων κρατών» όταν είτε οι θεσμοί αυτοί απουσιάζουν είτε εκφυλίζονται).
Για την περίπτωση της Ελλάδας είναι χαρακτηριστικές δηλώσεις των τελευταίων ημερών με περισσότερο εύγλωττη αυτή του αντικαγκελαρίου της Γερμανίας και υπουργού Οικονομίας και Ενέργειας Ζ. Γκάμπριελ. Ο τελευταίος, ως γνωστόν, υποστήριξε ότι «στην Ελλάδα δεν υπάρχουν κρατικές δομές» και ως εκ τούτου η χώρα αποτελεί περίπτωση που θα έπρεπε να περιέλθει στη δικαιοδοσία της Παγκόσμιας Τράπεζας η οποία ασχολείται κυρίως με τις αναπτυσσόμενες χώρες, παρά στην αρμοδιότητα του ΔΝΤ. Ο κ. Γκάμπριελ επανέφερε την (εσφαλμένη) άποψη ότι η Ελλάδα εντάχθηκε στην ευρωζώνη το 2000 με παραποιημένα στοιχεία (αν και με παραποιημένα στοιχεία εντάχθηκε η Γερμανία). Ακόμη και ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζακ Ντελόρ, πρόσωπο υψηλού κύρους, υποστήριξε πρόσφατα ότι θα έπρεπε να είχε καθυστερήσει για μερικά χρόνια η ένταξη της Ελλάδας στο ευρώ. Οι δηλώσεις αυτές δεν προέρχονται από ακραίους δεξιούς ή συντηρητικούς πολιτικούς, αλλά από προσωπικότητες του σοσιαλδημοκρατικού χώρου που κατά κανόνα υπήρξαν φιλικές προς την Ελλάδα στο παρελθόν. Γι' αυτό πρέπει να μας προβληματίσουν περισσότερο.
Οι επιμέρους λόγοι για τη βαθμιαία «πρόσληψη» της Ελλάδας ως «αποτυχημένου  ευρωπαϊκού κράτους» είναι λίγο ώς πολύ γνωστοί. Κεντρική θέση κατέχει η ανικανότητα του κρατικού συστήματος να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τη φοροδιαφυγή (παρά την όποια πρόοδο έχει σημειωθεί τελευταία). Τα επίπεδα της φοροδιαφυγής στην Ελλάδα παραμένουν εντελώς ακατανόητα για οποιαδήποτε σοβαρή ευρωπαϊκή χώρα. Είναι επίπεδα τριτοκοσμικής χώρας. Και σε σημαντικό βαθμό η δημοσιονομική κρίση στην Ελλάδα αποδίδεται στη θηριώδη φοροδιαφυγή.
Αυτό που επίσης χρωματίζει την Ελλάδα ως «αποτυχημένο κράτος» είναι η έκταση της διαφθοράς. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την πρώτη έκθεσή της για τη διαφθορά στις χώρες-μέλη της ΕΕ. Τα στοιχεία που περιέχονται στον σχετικό φάκελο για την Ελλάδα (country sheet) κατατάσσουν τη χώρα ως «την πλέον διεφθαρμένη»! Αλλωστε το 99% των Ελλήνων παραδέχεται ότι η  διαφθορά στη χώρα είναι «εκτεταμένη». Η Ελλάδα βρίσκεται, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε χειρότερη θέση ακόμη και από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, χώρες που εντάχθηκαν στην Ενωση μόλις πριν από έξι χρόνια ενώ η Ελλάδα συμπληρώνει 35 χρόνια συμμετοχής, μπορεί δηλαδή να θεωρηθεί «παλαιό κράτος-μέλος», αλλά με τέτοιες παθογένειες που θα δικαιολογούνταν ούτε για μια  νέα σχετικά χώρα-μέλος. Με τη φοροδιαφυγή και τη διαφθορά κύρια στοιχεία, η εικόνα του «αποτυχημένου κράτους» ενισχύεται από τη γενικότερη αδυναμία του κρατικού συστήματος να επιλύει προβλήματα. Σκεφθείτε πώς αντιδρά ευρωπαίος αξιωματούχος σοβαρής χώρας που διαβάζει ότι στην Ελλάδα υπάρχουν περίπου ένα εκατομμύριο εκκρεμείς δικαστικές υποθέσεις και ότι σήμερα ορίζονται δικάσιμοι για το 2023!
Οπως έχουμε ξανά επισημάνει, ο μείζων κίνδυνος για την Ελλάδα είναι να επιλύσει μεν τη δημοσιονομική κρίση αλλά να μην καταστεί μια κανονική ευρωπαϊκή χώρα με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε πολιτική, κρατική, διοικητική, κοινωνική συγκρότηση. Να παραμένει μεν στην ΕΕ αλλά σαν σταθερά παθογενής περίπτωση (κάτι ανάλογο της Βόρειας Ντακότα στο ομοσπονδιακό σύστημα των ΗΠΑ). Ενας τρόπος υπάρχει για να μη συμβεί το εφιαλτικό αυτό σενάριο: ριζικές μεταρρυθμίσεις...
Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης  είναι καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών
Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από