[Διαστάσεις] Ή καλά θα τα πάμε ή άσχημα

Αυτού του είδους οι προβλέψεις δεν πέφτουν ποτέ έξω. «Το 2014», λέει ένας έλληνας οικονομικός αναλυτής στο Ασοσιέιτεντ Πρες, «τα πράγματα θα πάνε ή καλά ή άσχημα. Ή θα εξελιχθούν πολύ πιο θετικά απ’ ό,τι το 2013 ή θα είναι μια χρονιά μεγάλης αναταραχής». Είμαστε πράγματι μια κοινωνία που γοητεύεται από τα άκρα, τη μέση οδό τη βαριόμαστε, δεν ταιριάζει σε εκρηκτικά ταμπεραμέντα σαν το δικό μας, αρμόζει περισσότερο στους ξενέρωτους τους Βόρειους. Από τι όμως θα εξαρτηθεί πραγματικά το αν θα σωθούμε ή θα καταστραφούμε; Από τα αποτελέσματα των εκλογικών αναμετρήσεων του Μαΐου; Από τη Μέρκελ; Από τη Θεά Τύχη;

Λίγο πριν από τα Χριστούγεννα, στο «Μανιφέστο» της 22ας Δεκεμβρίου, δημοσιεύτηκε μια επείγουσα έκκληση 15 γνωστών διανοουμένων για την Ευρώπη. Οι υπογράφοντες, στους οποίους περιλαμβάνονται ο φιλόσοφος Ετιέν Μπαλιμπάρ, ο ελληνιστής Λουτσιάνο Κάνφορα, ο καθηγητής Αστικού Δικαίου Στέφανο Ροντοτά και ο μελετητής της Ιεράς Εξέτασης Αντριάνο Πρόσπερι, ζητούν να αλλάξει «επειγόντως» η πολιτική που ακολουθεί σήμερα η Ευρώπη, η οποία οξύνει τη φτώχεια και τις ανισότητες, πολλαπλασιάζει τους ανέργους, καταστρέφει το κοινωνικό κράτος, υποθηκεύει το μέλλον των νέων, πλήττει τα θεμέλια του Συντάγματος και υποθάλπει τον εθνικισμό και τον νεοφασισμό. «Η επιμονή στην ανάγκη των ισοσκελισμένων προϋπολογισμών», τονίζουν, «συνιστά ασυγχώρητο λάθος και την πιο βαριά ευθύνη που μπορεί να αναλάβει μια ηγετική τάξη απέναντι σε μια κοινωνία που έχει το χρέος να προστατεύει».

Ανάλογο λεξιλόγιο θα χρησιμοποιούσαν ασφαλώς και έλληνες διανοούμενοι. Οι παραπάνω επισημάνσεις, άλλωστε, βρίσκουν σύμφωνους και τους περισσότερους σοβαρούς οικονομολόγους. Γεννιούνται όμως δυο ερωτήματα. Πώς μια έκκληση μπορεί να γίνει πράξη; Και για όλα τα δεινά που περιγράφονται φταίει άραγε μόνο η «Ευρώπη», δηλαδή το Βερολίνο και οι Βρυξέλλες;

Οι απαντήσεις στο πρώτο ερώτημα διίστανται: ο ΣΥΡΙΖΑ, το Ντι Λίνκε και μερικοί ευρωπαίοι κομμουνιστές θεωρούν ότι η μεγάλη ανατροπή θα αρχίσει από τις βουλευτικές εκλογές στην Ελλάδα, ενώ τα μεγάλα σοσιαλδημοκρατικά και οικολογικά κόμματα επισημαίνουν ότι η διόρθωση της πορείας θα επιτευχθεί μέσα από μια μαχητική και μαζική συμμετοχή στις ευρωεκλογές. Πιο ουσιαστικό όμως είναι το δεύτερο ερώτημα. Γιατί, όπως επισήμανε και η «Κοριέρε ντέλα Σέρα», οι διανοούμενοι λένε τη μισή αλήθεια. Επιρρίπτουν όλες τις ευθύνες στη λιτότητα σε ευρωπαϊκό επίπεδο και δεν λένε τίποτα για τη χαμηλή ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων ή τη διοικητική ανικανότητα του δημόσιου τομέα σε εθνικό επίπεδο. Ασχολούνται μόνο με τις συνθήκες της ζήτησης και καθόλου της προσφοράς. Διαιωνίζουν τον μύθο ότι για όλα φταίνε οι «άλλοι». «Εμείς» δεν είμαστε παρά τα θύματα, οι παθητικοί παρατηρητές.

Αλλά δεν είναι έτσι. Για να επιστρέψουμε στον έλληνα αναλυτή, τα πράγματα θα πάνε καλά αν, μαζί με την αλλαγή στην Ευρώπη, καταστεί δυνατή η σύνθεση των πολλών μικρών και αξιοσημείωτων πρωτοβουλιών, κυρίως από νέους ανθρώπους, σε ένα μεγάλο success story. Και θα πάνε άσχημα αν αναθέσουμε τη σωτηρία μας σε έναν Μεσσία, που όλοι ξέρουμε ότι δεν θα έρθει ποτέ.