[Κιόσκι] Εξευγενισμός του θανάτου

Ο θάνατος για τον Φραντς Κάφκα ήταν λυτρωτικός. Σήμανε την απελευθέρωσή του από το βασανιστήριο της φυματίωσης, το τέλος ενός μαρτυρίου που είχε διαλύσει το σώμα του. Ο Κάφκα υπέφερε σε τέτοιο βαθμό ώστε αναζήτησε τον λυτρωτή του στον άνθρωπο που υποτίθεται ότι ήταν εκεί για να του σώσει τη ζωή. Αυτός ήταν ο γιατρός του. «Σκοτώστε με, αλλιώς θα είστε δολοφόνος» λέγεται ότι ήταν τα τελευταία λόγια που του είπε. Η φράση αυτή, μοναδική στην πυκνότητά της, είναι ένας σπάνιος συνδυασμός ικεσίας και προσταγής. Διεκδικώντας το δικαίωμά του στον θάνατο, ο Κάφκα προσπαθεί με έξι λέξεις να εκβιάσει ψυχολογικά τον γιατρό του και συγχρόνως να τον απαλλάξει από οποιαδήποτε ενοχή.

Σχεδόν εννέα δεκαετίες από τότε, εκατομμύρια άνθρωποι έχουν βρεθεί στη θέση του Κάφκα και άλλοι τόσοι στη θέση του γιατρού του. Αλλά όπως διαπιστώνει ο γάλλος συγγραφέας Ντομινίκ Εντέ στη Λιμπερασιόν, η κοινωνία μας εξακολουθεί να μην ξέρει πώς να διαχειριστεί τον θάνατο. Δεν έχει αντιληφθεί ακόμη τη διαφορά ανάμεσα σε αυτούς που πρέπει να βοηθήσει να ζήσουν και σε εκείνους που πρέπει να βοηθήσει να φύγουν. Ο πόνος που δεν σταματά κι εκείνο το αφόρητο συναίσθημα ταπείνωσης των ασθενών από την αξιοπρέπεια που χάνεται, έρχονται σε δεύτερη μοίρα απέναντι στις εμμονές και τις αγκυλώσεις των υγιών. Συνθλίβονται κάτω από το βάρος της παραδοξότητας που λέει ότι ο θάνατος δεν είναι επιλογή σε μια ζωή που είναι δώρο.

Η συζήτηση αυτή δεν είναι καινούργια. Το 1982 κυκλοφόρησε στη Γαλλία ένας πρακτικός οδηγός αυτοκτονίας. Οι συγγραφείς του απευθύνονταν σε όσους διεκδικούσαν το δικαίωμα στον θάνατο. Προκλήθηκε τεράστιος θόρυβος και ο οδηγός λογοκρίθηκε. Την ίδια περίοδο, επισκέφθηκε τον Ντομινίκ Εντέ ένας φίλος του, ο οποίος ζούσε με την 90χρονη μητέρα του. Η ηλικιωμένη γυναίκα υπέφερε από τη διαλυμένη υγεία της. Ηθελε να πεθάνει και δεν ήξερε πώς. Ο φίλος έψαχνε απελπισμένα ένα αντίτυπο. Ο συγγραφέας υποσχέθηκε ότι θα έψαχνε, αλλά δεν βρήκε τη δύναμη να το κάνει. Μία εβδομάδα αργότερα, έμαθε ότι η μητέρα του φίλου επιστράτευσε τις τελευταίες της δυνάμεις για να ανεβεί σε μια καρέκλα και να πηδήξει από ένα παράθυρο του διαμερίσματός της στον έκτο όροφο.
Αντίθετα, ο Μπερνάρ και η Ζορζέτ Καζές ήξεραν πώς να αυτοκτονήσουν. Στα 86 τους δεν ήθελαν να ζήσουν το υπόλοιπο της ζωής τους ανήμποροι ούτε να τους χωρίσει ο θάνατος. Βρέθηκαν νεκροί στις 22 Νοεμβρίου στο δωμάτιο ενός ξενοδοχείου. Αφησαν πίσω τους μια επιστολή με την οποία διεκδικούσαν ένα βασικό τους δικαίωμα: αυτό που ο Εντέ αποκαλεί «εξευγενισμό του θανάτου».