[Γνώμη] Η επιστροφή του μεγάλου αδελφού

Δεν έχω ζήσει ποτέ έναν μεγάλο σεισμό, τώρα πλέον απέκτησα την εμπειρία έχοντας περάσει την περασμένη εβδομάδα στη Σαουδική Αραβία και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οι διαπραγματεύσεις στη Γενεύη για τη χαλάρωση κάποιων κυρώσεων προς το Ιράν με αντάλλαγμα περικοπές στο πυρηνικό πρόγραμμά του – που έγιναν ως πρόδρομος των συνομιλιών για το τέλος των κυρώσεων και τη διακοπή οποιασδήποτε ιρανικής δυνατότητας για την κατασκευή πυρηνικής βόμβας – χτύπησε τον σουνιτικό αραβικό κόσμο (και το Ισραήλ) όπως ένας γεωπολιτικός σεισμός. Η συμφωνία θα έχει μεγαλύτερη επίπτωση στην περιοχή από οτιδήποτε άλλο μεσολάβησε από την ειρηνευτική συμφωνία στο Καμπ Ντέιβιντ και την ισλαμική επανάσταση στο Ιράν τη δεκαετία του ’70.

Γιατί; Οταν συνέβη η ισλαμική επανάσταση στο Ιράν το 1979 ήταν, από συναισθηματικής πλευράς, σαν ένας μεγάλος αδελφός να βγήκε από το σπίτι χτυπώντας πίσω του την πόρτα. Ολοι στην οικογένεια συνήθισαν την απουσία του. Κάποιος πήρε το δωμάτιό του, κάποιος άλλος το ποδήλατό του και όλοι απόλαυσαν την αδιάλειπτη προσοχή του Θείου Σαμ – για 34 χρόνια. Τώρα, και μόνο η σκέψη ότι ο μεγάλος αδελφός, το Ιράν, γίνεται πάλι δεκτός στην οικογένεια και αποκτά πάλι άμεση επαφή με τις ΗΠΑ έχει θέσει όλους τους σουνίτες συμμάχους της Αμερικής – τη Σαουδική Αραβία, τα κράτη του Κόλπου, την Αίγυπτο και την Ιορδανία – σε επιφυλακή, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία το Ιράν ανακατεύεται κακόβουλα στη Συρία, στον Λίβανο, στην Υεμένη και στο Μπαχρέιν.

Σε αυτή την υπόθεση υπάρχουν πολλά επίπεδα: το Ιράν είναι μεγάλο, πληθυσμός 85 εκατομμύρια. Η Σαουδική Αραβία είναι μικρή, 20 εκατομμύρια. Η Σαουδική Αραβία έχει τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Μέση Ανατολή και το Ιράν την ακολουθεί αμέσως μετά. Εάν οι κυρώσεις αρθούν πλήρως κάποια στιγμή, θα πάρει το Ιράν μεγάλο μερίδιο της αγοράς από τις χώρες του Κόλπου; Οι Αραβες εκεί είναι κυρίως σουνίτες, το Ιράν είναι σιιτικό. Οι Ιρανοί αναπτύσσουν δική τους πυρηνική τεχνολογία. Οι σουνίτες όχι.

Οι συνομιλίες της Γενεύης ανέδειξαν τα διαφορετικά συμφέροντα που έχουν οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους στην περιοχή σε σχέση με το Ιράν, τα οποία έκρυβαν οι κυρώσεις. Ολα αυτά τα χρόνια των κυρώσεων επέτρεπαν σε διαφορετικά μέρη με διαφορετικά συμφέροντα – ΗΠΑ, Ισραήλ, Σαουδική Αραβία, τα άλλα κράτη του Κόλπου, Ευρώπη, Ρωσία και Κίνα – να «προσποιούνται ότι έχουν συζήτηση για τη στρατηγική απέναντι στο Ιράν, ενώ διαφωνούσαν για τον τελικό στόχο των διαπραγματεύσεων και τον ρόλο που θα μπορούσαν να παίξουν οι κυρώσεις προκειμένου να φτάσουμε εκεί ή όχι», όπως παρατηρεί ο Ντάνιελ Μπρούμπεργκ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν και ειδικός στη Μέση Ανατολή.

Οι ΗΠΑ πιστεύουν ότι είναι δυνατόν να χαλιναγωγηθούν οι πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν, οι σύμμαχοί μας δεν το πιστεύουν. Δεν μπορούμε να καλύψουμε αυτό το κενό. Μπορούμε μόνο να το διαχειριστούμε προωθώντας τις πολιτικές ελευθερίες μέσα στο Ιράν, ελέγχοντας το πυρηνικό πρόγραμμά του και συνεχίζοντας να προστατεύουμε τους συμμάχους μας. Γι’ αυτό ίσως χρειαστούμε και έναν «υπουργό Εξωτερικών μόνο για τη Μέση Ανατολή». Επειδή η αποκατάσταση των σχέσεων ΗΠΑ – Ιράν έπειτα από 34 χρόνια προκαλεί σοκ στο μεσανατολικό σύστημα και θα απαιτεί καθημερινή παρακολούθηση και συντονισμό με τους ισραηλινούς και άραβες συμμάχους μας.