Επιχείρηση Επιπλα

Περισσότεροι από 1.400 πολύτιμοι πίνακες ζωγραφικής ανακαλύφθηκαν πρόσφατα στο Μόναχο, στο σπίτι του Κορνήλιου Γκούρλιτ, ενός συλλέκτη έργων τέχνης, ο πατέρας του οποίου συνεργαζόταν με τους Ναζί. Η υπόθεση έφερε ξανά στο προσκήνιο τη λεηλασία που υπέστησαν οι Εβραίοι. Η αλήθεια ωστόσο είναι ότι οι περισσότερες αντισημιτικές λεηλασίες κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν τότε πολύ πιο κοινότοπες και πιο διαδεδομένες.

Στο Παρίσι, η λεηλασία της εβραϊκής περιουσίας άρχισε με την άφιξη των γερμανικών στρατευμάτων τον Ιούνιο του 1940. Στην αρχή, αφορούσε μόνο τους συλλέκτες έργων τέχνης. Από τη στιγμή όμως που οργανώθηκε το σχέδιο της Τελικής Λύσης, τον Ιανουάριο του 1942, οι κατασχέσεις εξαπλώθηκαν σε ολόκληρο τον εβραϊκό πληθυσμό, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου αποτελούνταν από φτωχούς μετανάστες από την Ανατολική Ευρώπη.

Πώς επρόκειτο όμως να αξιοποιηθούν όλα αυτά τα αντικείμενα; Θα επαναχρησιμοποιούνταν ή μήπως ήταν πολύ «εβραϊκά» για κάτι τέτοιο; Τα πιάτα και οι κουβέρτες τα οποία είχαν ακουμπήσει οι Εβραίοι ήταν κατάλληλα για χρήση από τους Αρίους;

Η εκτεταμένη λεηλασία, γνωστή ως Mobel Aktion (Επιχείρηση Επιπλα), πραγματοποιήθηκε κυρίως στη Γαλλία, στο Βέλγιο και στην Ολλανδία. Από το 1942 έως το 1944, τουλάχιστον 70.000 κατοικίες εκκενώθηκαν· στο Παρίσι, γαλλικές εταιρείες μεταφορών απογύμνωσαν 38.000 διαμερίσματα κατόπιν αιτήματος των γερμανικών Αρχών. Χρειάστηκαν 674 τρένα για να μεταφέρουν τη λεία στη Γερμανία.

Παιχνίδια, πιάτα, οικογενειακές φωτογραφίες, εργαλεία, ηλεκτρικοί λαμπτήρες. Ολα ανεξαιρέτως τα αντικείμενα τοποθετούνταν σε κιβώτια και μεταφέρονταν σε αποθήκες και κέντρα διαλογής, τα οποία είχαν συσταθεί ειδικά γι’ αυτόν τον σκοπό στην καρδιά του Παρισιού. Επιπλέον, τρεις αποθήκες μετατράπηκαν σε στρατόπεδα εργασίας, ενώ «επιστρατεύθηκαν» επίσης εβραίοι κρατούμενοι στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Ντρανσί.

Ξεριζωμένες από τους ιδιοκτήτες τους, οι περιουσίες έχασαν σταδιακά την ταυτότητά τους, έγιναν αγαθά. Οι εποπτικές Αρχές του Mobel Aktion ξεχώρισαν τα πιο πολύτιμα – πορσελάνες, λινά υφάσματα, γούνινα παλτά – για τους ίδιους ή τους φίλους τους. Το συστηματικό πλιάτσικο ωστόσο καθημερινών αντικειμένων ευτελούς αξίας υποδηλώνει ένα κίνητρο πολύ πιο βαθύ από το οικονομικό σε μια πραγματικά δύσκολη περίοδο. Εάν η επιχείρηση άντεξε, είναι επειδή ένας από τους θεμελιώδεις στόχους της ήταν να καταστρέψει κάθε ίχνος της ύπαρξης των Εβραίων.
Από το τέλος του πολέμου, οι γαλλικές και γερμανικές κυβερνήσεις έχουν προσφέρει κάποιες – αν και μερικές – αποζημιώσεις σε λίγους ιδιοκτήτες ή στους απογόνους τους, οι οποίοι ζήτησαν αποζημίωση. Τα ίδια τα αντικείμενα δεν τους επεστράφησαν ποτέ.
Σε αντίθεση με τα κλεμμένα έργα τέχνης, τα κολοσσιαία λάφυρα έχουν εξαφανιστεί· είτε έχουν καταστραφεί είτε βρίσκονται στα χέρια γερμανικών οικογενειών, οι οποίες κατά πάσα πιθανότητα δεν έχουν ιδέα ακόμη και σήμερα πώς βρέθηκαν στην κατοχή τους.