[Διαστάσεις] Το φάντασμα του λαϊκισμού

Είναι οκτώ το βράδυ της 14ης Μαΐου 2017. Οι Γάλλοι κάτι έχουν μυριστεί εδώ και λίγες ώρες, αυτό όμως δεν μειώνει τη δύναμη του σοκ: η Μαρίν Λεπέν κερδίζει τις προεδρικές εκλογές και γίνεται η όγδοη πρόεδρος της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας. Λίγες εβδομάδες αργότερα, και αφού έχουν προηγηθεί μυστικές συνομιλίες με διαφωνούντες απ’ όλα τα κόμματα, το Εθνικό Μέτωπο κερδίζει την πλειοψηφία των εδρών του γαλλικού Κοινοβουλίου. Η Γαλλία, και μαζί της ολόκληρη η Ευρώπη, ζει έναν πραγματικό πολιτικό σεισμό.

Ο Ροζέ Κικιερμάν είναι αντιπρόεδρος του Παγκόσμιου Εβραϊκού Συμβουλίου. Και ο εφιάλτης του, όπως τον παρουσίασε αυτή την εβδομάδα στη «Μοντ», μοιάζει με σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Αλλά δεν είναι. Στη Γαλλία, τα παραδοσιακά κόμματα της Δεξιάς και της Αριστεράς πέφτουν, ενώ η Ακροδεξιά ανεβαίνει. Δημοσκόπηση που έγινε πριν από λίγο καιρό έδειξε ότι το Εθνικό Μέτωπο θα αναδειχθεί πρώτο κόμμα στις ευρωπαϊκές εκλογές. Οι τέσσερις φόβοι των Γάλλων – που λέγονται παγκοσμιοποίηση, ανεργία, Ισλάμ και Ευρώπη – λειτουργούν σωρευτικά και απειλούν πλέον ευθέως τη δημοκρατία. Εκπληκτος, ο Φρανσουά Ολάντ διαπιστώνει πως ό,τι και να κάνει, η δημοτικότητά του καταρρέει. Είτε δείξει αποφασιστικότητα σε ένα θέμα είτε δείξει διάθεση για συμβιβασμό, βγαίνει χαμένος. Το πιο εύκολο είναι να τον ειρωνευτείς. Το πιο δύσκολο είναι να ψάξεις τα βαθύτερα αίτια μιας εκρηκτικής λαϊκής δυσφορίας.

Γιατί το πρόβλημα δεν περιορίζεται στη Γαλλία. Ενα φάντασμα πλανάται πάνω απ’ όλη την Ευρώπη, και δεν είναι βέβαια ο κομμουνισμός, αλλά ο λαϊκισμός. Τα αντιευρωπαϊκά κόμματα καλπάζουν, και όλα φαίνεται να συνωμοτούν υπέρ τους: η οικονομική κρίση, η έκρηξη της μετανάστευσης και, φυσικά, το τελευταίο σκάνδαλο των παρακολουθήσεων. Ο βασικός ένοχος εδώ είναι χωρίς αμφιβολία οι Αμερικανοί ή μάλλον οι Αμερικανοβρετανοί. Αλλά η γραμμή άμυνας που ακολουθούν – όλοι κατασκοπεύουν όλους, κανείς δεν έχει εμπιστοσύνη σε κανέναν, η μοναδική διαφορά μας από τους Ευρωπαίους είναι ότι διαθέτουμε ισχυρότερα τεχνολογικά μέσα – ενισχύει τη γενική δυσπιστία, τον κυνισμό, την απόρριψη της πολιτικής και των πολιτικών. Αυτό ακριβώς πρεσβεύουν η Λεπέν και οι ομοϊδεάτες της: το σύστημα είναι σάπιο, όλοι οι πολιτικοί είναι κλέφτες και ψεύτες, αλλά εμείς είμαστε εδώ για να σας σώσουμε.

Υπάρχει σωτηρία; Μπορεί να αποτραπεί η καταστροφή; «Να συγκροτήσουμε ένα μέτωπο εναντίον του Μετώπου», προτείνει ο Μπερνάρ Γκετά της «Λιμπερασιόν», υποστηρίζοντας ότι το βάρος πέφτει κυρίως στην Αριστερά. Εκείνη πρέπει να πείσει ότι η επιστροφή στα εθνικά σύνορα και τα εθνικά νομίσματα ισοδυναμεί ουσιαστικά με θρίαμβο της αγοράς, αφού χωρίς ένα ευρωπαϊκό όργανο για να τα υπερασπίζεται δεν θα υπάρχουν σύντομα στην Ευρώπη ούτε κοινωνική προστασία ούτε δικαίωμα στην εργασία ούτε ανακατανομή μέσω της φορολογίας. Εκείνη πρέπει να κάνει το μεγάλο βήμα, που είναι η δημιουργία της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας.