Ιδού ο Μεγάλος Αδελφός

Στη διάρκεια των τριών, τεσσάρων τελευταίων δεκαετιών, η διαφήμιση απέκτησε μια άνευ προηγουμένου πολιτική δύναμη. Εγινε δυνατό λόγω της εφεύρεσης του ηλεκτρονικού υπολογιστή και του Ιντερνετ. Εκτοτε, η Google, το facebook, η Yahoo και Σία – και οι χρηματιστηριακές τους αξίες – επισκιάζουν τα παλαιά τέρατα της βαριάς βιομηχανίας και των χρηματοοικονομικών κεφαλαίων.

Τα αρχεία των πελατών τους περιλαμβάνουν όλο τον κόσμο. Η βασική αρχή των μηχανών αυτών είναι να μην παράγουν από μόνες τους κανένα περιεχόμενο. Το έργο αυτό το αφήνουν σε άλλα μέσα ή και στους χρήστες, που τις εφοδιάζουν δωρεάν με πληροφορίες ή λεπτομέρειες γύρω από την ιδιωτική τους ζωή. Αυτό το εμπορικό μοντέλο εξαρτάται από τη χρηματοδότηση μέσω της διαφήμισης. Αν δεν κάνουν ρεκλάμα, οι όμιλοι αυτοί εξαφανίζονται. Δεν υπάρχει ουδέτερη μηχανή αναζήτησης. Οι ενημερώσεις είναι στημένες, οι προτάσεις για αγορές το ίδιο, τα παιδιά επανεκπαιδεύονται ώστε να γίνουν καλοί μικροί πελάτες. Οποιος θέλει να διαχειριστεί δισεκατομμύρια πελάτες πρέπει να συλλέξει τα προσωπικά τους δεδομένα. Χρησιμεύουν γι’ αυτό μαθηματικές μέθοδοι, οι οποίες αποδεικνύονται μακράν ανώτερες των μεθόδων που χρησιμοποιούσαν άλλοτε οι τεχνικοί της πολιτικής κυριαρχίας των μυστικών αστυνομιών.

Η διαφήμιση υιοθέτησε έτσι μια νέα πολιτική διάσταση. Διότι οι αμερικανικοί όμιλοι που κυριαρχούν στο Ιντερνετ είναι σύμμαχοι των Κρατών μέσα στο Κράτος. Οι σχέσεις που συντηρούν με τις μυστικές υπηρεσίες στηρίζονται πάνω σε ισχυρά κοινά συμφέροντα· βιομηχανικοί όμιλοι όπως και μυστικές υπηρεσίες χρειάζονται όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες που επιτρέπουν τον έλεγχο του πληθυσμού. Συμφωνούν ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα δεν είναι παρά κατάλοιπα του παρελθόντος. Ενας από τους ισχυρότερους πρωταγωνιστές, άλλωστε, ο δημιουργός του facebook, Μαρκ Ζάκερμπεργκ, είναι πεπεισμένος πως η εποχή της ιδιωτικής σφαίρας έχει παρέλθει.

Την ώρα που η ευρωπαϊκή πολιτική υποδύεται εκείνη που δεν υποψιαζόταν τίποτα, παρατηρούμε πως αυτοί που αντιτίθενται στα Κράτη μέσα στο Κράτος προέρχονται, ακριβώς, από τις ΗΠΑ. Ανθρωποι που σήμαναν συναγερμό και αντιμετωπίστηκαν ως προδότες, όπως ο Μπράντλεϊ Μάνινγκ και ο Εντουαρντ Σνόουντεν, παραμένουν πιστοί στο Σύνταγμα της χώρας τους.

Είναι δύσκολο να προσδιορίσει κανείς με ακρίβεια ποιος έχει τον έλεγχο στο στρατόπεδο της παρακολούθησης και του ελέγχου. Είναι οι εν λόγω κρατικές «υπηρεσίες», που χειραφετήθηκαν από κάθε δημοκρατικό έλεγχο; Ο ιδρυτής πατέρας τους, ο Τζέι Εντγκαρ Χούβερ, το αφεντικό του FBI, είχε ήδη κατορθώσει να τρομοκρατήσει προέδρους με τους φακέλους του. Σήμερα, οι αρχηγοί κυβερνήσεων παρακολουθούν τερατώδεις υπηρεσίες να παίζουν τα αφεντικά.

Είναι λοιπόν αυτές οι οργανώσεις που κρατούν την κατάσταση στα χέρια τους, κρυπτόμενες πίσω από ακρωνύμια υπηρεσιών πληροφοριών όπως NSA, DGSE και BND; Ή μήπως είναι οι συνεργοί τους, οι βιομηχανικοί όμιλοι του Ιντερνετ, αυτοί που ελέγχουν τα δεδομένα; Η συνεργασία αυτή δημιουργεί ένα παράλληλο πολιτικό σύμπαν στο οποίο η δημοκρατία δεν παίζει τον παραμικρό ρόλο.

Σε αυτό το παιχνίδι με τον Παγκόσμιο Ιστό, όμως, συμμετέχει και κάποιος άλλος. Και δεν είναι ο πλέον ασήμαντος. Ο ρόλος του είναι εκείνος του ταραξία. Καθώς ο ανώνυμος αντάρτης του Παγκόσμιου Ιστού λειτουργεί πέραν κάθε μορφής ιεραρχικής οργάνωσης, είναι δύσκολο να συλληφθεί. Αυτή η προηγμένη μορφή πολιτικής ανυπακοής επιφυλάσσει ακόμα, πιθανότατα, στις μυστικές υπηρεσίες περισσότερες από μία δυσάρεστες εκπλήξεις.

Το ωραίο στο μεταδημοκρατικό καθεστώς όπου ζούμε, είναι η σιωπή του. Τους ρόλους του κατασκόπου και του καταδότη διασφαλίζουν πλέον τα εκατομμύρια των καμερών παρακολούθησης και των κινητών τηλεφώνων. Για την πολύ μεγάλη πλειονότητα των ανθρώπων, είναι κάτι αρκετά ευχάριστο. Πρέπει λοιπόν να χαρακτηρίσουμε ιστορική πρόοδο την ανακάλυψη ότι η απόλυτη παρακολούθηση και ο απόλυτος έλεγχος του πληθυσμού αποδεικνύονται εξίσου δυνατά με μέσα σχετικά μη βίαια, σχετικά λίγο αιμοσταγή;

Η κατάσταση αυτή διασφαλίζεται μέσω της κυριαρχίας των μυστικών υπηρεσιών και της συμμαχίας τους με τη διαφήμιση. Οποιος λοιπόν συμφιλιώνεται με αυτό το καθεστώς, το κάνει με δικό του κίνδυνο.

Ο Χανς Μάγκνους Εντσενσμπεργκερ είναι γερμανός ποιητής, συγγραφέας, μεταφραστής και δημοσιογράφος