Η Οδύσσεια της Μαρίας: Ανατομία μιας τραγωδίας

Την αχίλλειο πτέρνα της ελληνικής γραφειοκρατίας ανέδειξε με τον πλέον τραγικό τρόπο η υπόθεση της μικρής Μαρίας. Η περίπτωση του κοριτσιού που εντοπίσθηκε στον καταυλισμό Ρομά στα Φάρσαλα, η ταυτότητα του οποίου παραμένει ακόμη μυστήριο, έφερε στο φως τις δυσλειτουργίες και τις αρρυθμίες του τρόπου δήλωσης της γέννησης παιδιών στα ληξιαρχεία των δήμων αλλά και την ανυπαρξία διασύνδεσης των αρχείων όλων των φορέων του Δημοσίου. Ταυτόχρονα ανέδειξε τη βιομηχανία της υφαρπαγής επιδομάτων, αφού οι δήθεν γονείς τού κοριτσιού εισέπρατταν πολυτεκνικά επιδόματα περίπου 14.000 ευρώ τον χρόνο για τα 14 παιδιά που είχαν δηλωμένα στις συνολικά τρεις οικογενειακές μερίδες που είχαν καταφέρει να φτιάξουν. Είχαν «παιδιά των επιδομάτων» αντί για «παιδιά των φαναριών».

ΜΕ ΔΥΟ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ. Το γραφειοκρατικό χάος επιβεβαιώθηκε από την ευκολία με την οποία οι δύο φερόμενοι ως γονείς της Μαρίας, που απολογούνται σήμερα στον ανακριτή της Λάρισας, είχαν κατορθώσει να διαθέτουν τρεις οικογενειακές μερίδες σε διαφορετικούς δήμους. Διαδικασία που διευκολύνθηκε επίσης από την κατοχή δύο δελτίων αστυνομικής ταυτότητας τα οποία βρέθηκαν στα χέρια της 40χρονης κατηγορουμένης και έδειχναν νόμιμα.

Με αφορμή την υπόθεση αυτή, το υπουργείο Εσωτερικών προχωρά τώρα σε ρύθμιση ώστε να καλύψει τα κενά του συστήματος στις περιπτώσεις γέννησης παιδιών εκτός νοσοκομείων, με δεδομένο πως όταν η γέννηση είναι σε νοσοκομείο η διαδικασία δήλωσης στο ληξιαρχείο γίνεται με πιστοποίησή του – τόσο από τον γιατρό όσο και από το μαιευτήριο.

«Στο προσεχές νομοσχέδιο του υπουργείου Εσωτερικών θα εισαχθεί διάταξη που θα διασφαλίζει το αδιάβλητο τόσο της μητρότητας όσο και της πατρότητας κάθε νεογέννητου παιδιού», αναφέρει σε χθεσινή ανακοίνωσή του ο αναπληρωτής υπουργός Εσωτερικών Λεωνίδας Γρηγοράκος, επισημαίνοντας πως «για όσα παιδιά γεννιούνται εκτός μαιευτηρίου θα απαιτείται η χρήση αδιαμφισβήτητων μέσων της τεχνολογίας, της ιατρικής και του δικαίου».

Ωστόσο, μέχρι σήμερα είναι σε ισχύ ένας νόμος του 1976 που επιτρέπει σε κάποιον γονέα να δηλώνει στο ληξιαρχείο τη γέννηση του παιδιού του με απλές υπεύθυνες δηλώσεις δύο μαρτύρων, χωρίς να προσκομίζει οποιοδήποτε άλλο πιστοποιητικό. Πρόκειται για τη διαδικασία στην οποία στηρίχθηκε το ζευγάρι των Ρομά για την απόκτηση ληξιαρχικής πράξης γέννησης της μικρής Μαρίας.

«Εξαιρετικά προβληματικό και απαρχαιωμένο» χαρακτήρισε το σύστημα δήλωσης γεννήσεων σε ανακοίνωσή του ο Δήμος Αθηναίων, στον οποίο έγινε η αρχική καταχώριση της γέννησης του παιδιού. Η πολυνομία, όμως, και η απουσία κωδικοποίησης της νομοθεσίας επιτρέπουν να υπάρχουν αυτά τα παραθυράκια αυθαιρεσιών.

ΟΙ ΔΙΚΛΙΔΕΣ. Ενδεικτικό είναι πως υπάρχουν δήμαρχοι οι οποίοι συμφωνούν πως ο νόμος του 1976 είναι διάτρητος, παραπέμπουν πάντως σε νεότερες ρυθμίσεις οι οποίες θα απέτρεπαν τη δήλωση γέννησης χωρίς κάποιο δικαιολογητικό. «Υπάρχουν διατάξεις που προτρέπουν ουσιαστικά να στείλεις στο δικαστήριο τους γονείς για να λάβουν επίσημη απόφαση για την αναγνώριση του παιδιού τους», σημειώνει χαρακτηριστικά ο δήμαρχος Λάρισας Κώστας Τζανακούλης, στην περιοχή της αρμοδιότητας του οποίου βρέθηκε η μικρή Μαρία. «Για τον λόγο αυτόν εμείς εδώ και χρόνια έχουμε καταργήσει τη δυνατότητα καταχώρισης της γέννησης παιδιού με απλές υπεύθυνες δηλώσεις μαρτύρων, σε ό,τι αφορά ειδικά την αρχική διαδικασία».

Το αλαλούμ επιτείνεται και από την έλλειψη διασύνδεσης τόσο μεταξύ των δημοτολογίων και ληξιαρχείων εντός του ίδιου δήμου όσο και ανάμεσα σε διαφορετικούς δήμους προκειμένου να ενημερώνονται για όποιες αλλαγές αφορούν στοιχεία των οικογενειακών μερίδων του δημοτολογίου τους.

Βάσει των αρχικών προβλέψεων, το σύστημα διασύνδεσης δημοτολογίων και ληξιαρχείων έπρεπε να είχε ξεκινήσει να λειτουργεί στα τέλη του περασμένου Μαΐου. Ωστόσο, λόγω των εκλογικών αναμετρήσεων υπήρξε καθυστέρηση στην έναρξη εφαρμογής του συστήματος.

Αποτέλεσμα ήταν να συνεχίζεται είτε η ταχυδρομική αποστολή των ληξιαρχικών πράξεων, προκειμένου να καταχωρισθούν στις οικογενειακές μερίδες ή αυτή να γίνεται έπειτα από αίτηση του ενδιαφερομένου. Είναι χαρακτηριστικό πως με τέτοια αίτηση της 40χρονης κατηγορουμένης έγινε και η εγγραφή της Μαρίας στο δημοτολόγιο Λάρισας, όπου προσκομίστηκε απόσπασμα ληξιαρχικής πράξης από τον Δήμο Αθηναίων βάσει του παλαιού συστήματος.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Εσωτερικών, συνολικά στο σύστημα διαχείρισης ληξιαρχικών πράξεων έχουν καταχωρισθεί 47.448 πράξεις θανάτου, 44.653 πράξεις γέννησης, 32.477 πράξεις γάμου, 9.298 διαζυγίων και 309 πράξεις συμφώνων συμβίωσης.

Αγκάθι σε κάθε περίπτωση χαρακτηρίζεται το γεγονός πως η 40χρονη κατηγορούμενη διέθετε δύο δελτία αστυνομικής ταυτότητας, γεγονός που – όπως υπογραμμίζεται – άνοιξε τον δρόμο για τη δημιουργία δύο ξεχωριστών οικογενειακών μερίδων στη Λάρισα και στα Τρίκαλα, χωρίς να υπάρχει η δυνατότητα να γίνει αυτό αντιληπτό από τους αρμόδιους υπαλλήλους των ληξιαρχείων.

Η ΠΡΟΤΑΣΗ. Στο παρελθόν, εξάλλου, οι δήμαρχοι έχουν εισηγηθεί να περάσει η αρμοδιότητα έκδοσης δελτίων ταυτότητας από την Αστυνομία στους δήμους. Οπως αναφέρουν, σε αυτή την περίπτωση θα υπάρχει δυνατότητα μεγαλύτερου ελέγχου, καθώς είναι οι ίδιοι οι δήμοι που χορηγούν τα απαιτούμενα δικαιολογητικά για την έκδοση ταυτότητας.