[Διαστάσεις] Ποτέ τόσο πλούσιος, ποτέ τόσο άνισος

Η πρώτη είναι του Ερυθρού Σταυρού, η δεύτερη της Crédit Suisse και η τρίτη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου: τρεις μελέτες που δόθηκαν αυτό τον καιρό στη δημοσιότητα επιβεβαιώνουν την αύξηση των ανισοτήτων σε όλο τον πλανήτη. Ο κόσμος δεν ήταν ποτέ τόσο πλούσιος: στα τέλη του πρώτου εξαμήνου του 2013 η ατομική περιουσία σε όλο τον κόσμο έφτανε τα 178 δισ. ευρώ, αυξημένη κατά 4,9% σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο. Και δεν ήταν ποτέ τόσο άνισος: το πλουσιότερο 10% κατέχει το 86% του παγκόσμιου πλούτου, ενώ το φτωχότερο 50% κατέχει λιγότερο από το 1%.

Ιδιαίτερη ένταση έχει αυτό το φαινόμενο στην Ευρώπη των 15 εκατ. πλουσίων και των 120 εκατ. φτωχών, σημερινών ή αυριανών. «Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με τη χειρότερη ανθρωπιστική κρίση των τελευταίων εξήντα ετών», επισημαίνει ο Μπεκέλε Γκελέτα, γενικός γραμματέας της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού και της Ερυθράς Ημισελήνου. Ακόμη και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο παραδέχεται πλέον ότι το αίμα και τα δάκρυα δεν φτάνουν και ότι πρέπει να φορολογηθούν περισσότερο τα υψηλά εισοδήματα. Εννέα χώρες το έχουν κάνει ήδη. Ωστόσο η μέση φορολογία σε όλο τον πλανήτη έχει αυξηθεί μόλις κατά 0,3%…

Στην πραγματικότητα, η κατάσταση αυτή δεν έχει κάτι το ιστορικά παράδοξο. Οπως επισημαίνει ο γάλλος οικονομολόγος Τομά Πικετί στο καινούργιο του βιβλίο με τον τίτλο «Το Κεφάλαιο στον 21ο αιώνα», το οποίο συζητείται πολύ αυτές τις ημέρες στη Γαλλία, η περίοδος 1945-1980 (γνωστή και ως Ενδοξη Τριακονταετία) αποτελεί μια παρένθεση στην ιστορία της ανθρωπότητας. Οταν η ανάπτυξη και η παραγωγή είναι μικρότερη από την απόδοση του κεφαλαίου, λειτουργεί ένας νόμος της συσσώρευσης που έχει ως αποτέλεσμα να συγκεντρώνεται όλο και μεγαλύτερος πλούτος σε λίγα χέρια. Καμιά διαφορά δεν κάνει λοιπόν αν η ανάπτυξη είναι 0,5%, 1% ή 2%, τη στιγμή που η απόδοση του κεφαλαίου φτάνει το 5%. Η Γαλλική Επανάσταση δεν άλλαξε τίποτα. Το πλουσιότερο 1% κατείχε το 1810 λίγο λιγότερο από το 50% του κεφαλαίου, περίπου όσο και σήμερα. Μόνο οι πόλεμοι του 20ού αιώνα έπληξαν το κεφάλαιο μέσα από τις φυσικές καταστροφές, τον πληθωρισμό και την έκτακτη φορολόγηση.

Υπάρχει ριζική λύση; Οσο κυριαρχεί η σημερινή οικονομική σκέψη, μάλλον όχι. Οι πολιτικοί μπορούν όμως να λάβουν μέτρα που θα αποτρέψουν την κοινωνική έκρηξη. Ο Πικετί προτείνει κάτι απλό: την επιβολή ενός προοδευτικού φόρου στο κεφάλαιο, που θα συμπληρώνει τον προοδευτικό φόρο στο εισόδημα. Από ένα έως δύο εκατομμύρια, πληρώνεις 1%. Από δύο έως δέκα εκατομμύρια, 2%. Σταδιακά φτάνεις στο 5% με 10%. Ο στόχος δεν είναι να εκδικηθείς τους πλούσιους, αλλά να εμποδίσεις την αύξηση των μεγάλων περιουσιών με ρυθμό τρεις ή τέσσερις φορές μεγαλύτερο από την ανάπτυξη της οικονομίας. Και να διατηρήσεις τον έλεγχο μιας εκρηκτικής παγκόσμιας δυναμικής.