[Κιόσκι] Δυνατός, οικουμενικός και αδικημένος

Το 1963 ο Γιώργος Σεφέρης τιμήθηκε με το Νομπέλ Λογοτεχνίας για «την έξοχη λυρική γραφή του που αντλεί την έμπνευσή της από μια βαθιά αγάπη για τον ελληνικό πολιτισμό». Δεκαέξι χρόνια αργότερα, ο Οδυσσέας Ελύτης κέρδισε το Νομπέλ επειδή «με φόντο την ελληνική παράδοση, η ποίησή του περιγράφει με αισθαντική δύναμη και πνευματική διορατικότητα τον αγώνα του σύγχρονου ανθρώπου για ελευθερία και δημιουργικότητα».

Και οι υπόλοιποι 109 τι έκαναν για να κατακτήσουν τη δική τους περίοπτη θέση στον κόσμο της αθανασίας; Η συντακτική ομάδα του Σλέιτ μπήκε στον κόπο να μελετήσει τα «χαϊλάιτ» από τα ανακοινωθέντα της Σουηδικής Ακαδημίας. Το συμπέρασμα είναι ότι, αντίθετα με τους λογοτέχνες, η Ακαδημία δεν διακρίνεται για την πρωτοτυπία της. Ο αναλυτής κειμένων που επιστράτευσαν οι δημοσιογράφοι του ηλεκτρονικού περιοδικού έδειξε ότι κάποια επίθετα επαναλαμβάνονται συνεχώς.  

Οπως αποδεικνύεται, δεν χρειάζεται να είναι κανείς ποιητής για να είναι ποιητικό το έργο του. Ως μετρ της «ποιητικής περιπέτειας» βραβεύθηκε ο Λε Κλεζιό το 2008 και για την «ποιητική του δύναμη» ο Οε το 1994. Εναν χρόνο νωρίτερα, η επιτροπή είχε αναγνωρίσει «ποιητική βαρύτητα» στο έργο της Τόνι Μόρισον. Η δύναμη ως ισχύς, σθένος, πυγμή και άλλα λογοτεχνικά συνώνυμα εμφανίζεται σχεδόν παντού. Το έργο του Σαρτρ είναι «πλούσιο» σε ιδέες, του Αντριτς «επικό». Του Παστερνάκ «λυρικό» (σαν του Σεφέρη). Αντίθετα, η αξία του ιδεαλισμού δεν άντεξε το ίδιο στον χρόνο: μετά τη δεκαετία του ’50 εξαφανίστηκε.

Από την άλλη πλευρά, η διαχρονική αξία της οικουμενικότητας, «ριζωμένη στην πολιτισμική παράδοση των Πολωνοεβραίων», αναγνωρίζεται στο έργο του Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ, του μοναδικού νομπελίστα που έχει γράψει στα γίντις. Στο πάνθεον των Νομπέλ χωρούν, τέλος, τόσο οι λογοτέχνες που ανανέωσαν τη λογοτεχνία της χώρας τους, όπως ο Γερμανός Χάινριχ Μπελ, όσο κι εκείνοι που τίμησαν τη λογοτεχνική παράδοση της δικής τους, όπως ο Ρώσος Ιβάν Μπούνιν.

Αυτή η μίνι ανασκόπηση δεν είναι έργο ενός εμμονικού λεπτολόγου ούτε στοχεύει στην αποδόμηση των επιλογών της Ακαδημίας που σήμερα ανακοινώνει το Νομπέλ Λογοτεχνίας για το 2013. Ο σκοπός ήταν να βρεθεί ένας γενικός μπούσουλας βάσει της συχνότητας των όρων που χρησιμοποιεί η Ακαδημία.

Το σημερινό ανακοινωθέν θα μπορούσε να λέει, για παράδειγμα, ότι ο νικητής βραβεύεται για «το πλούσιο και δυνατό έργο του, το οποίο με αφετηρία την πολιτισμική παράδοση των Αμερικανοεβραίων αντανακλά την οικουμενική συνθήκη του καλλιτέχνη, αντιμέτωπος καθώς είναι με το πέρασμα του χρόνου». Κι όμως, η Ακαδημία επιμένει να αγνοεί τον Φίλιπ Ροθ – εκτός αν επιτέλους άλλαξε κάτι.