[Τρίτη άποψη] Τα όπλα της δημοκρατίας

Η εγκληματική δράση μελών της Χρυσής Αυγής (ΧΑ) οδήγησε στη σύλληψη και στην άσκηση εις βάρος τους ποινικής δίωξης για κακουργηματικές πράξεις, καθώς και στην προφυλάκιση, μεταξύ των άλλων, του αρχηγού, του κοινοβουλευτικού εκπροσώπου και ενός βουλευτή του κόμματος. Ετσι, η αδυναμία της πολιτείας αλλά και του πολιτικού συστήματος να αντιμετωπίσουν την ανάπτυξη του ιδιότυπου αυτού μορφώματος, μετέθεσε το πρόβλημα από το πολιτικό στο δικαστικό προσκήνιο, εντείνοντας τις δυσκολίες επίλυσής του. Η παρουσία της ΧΑ στον δημόσιο χώρο επισκιάζεται από την αξιολόγηση της ποινικής διαδικασίας, ενώ η αποσόβηση των απειλών που συνεπάγεται η εξάπλωση του φασισμού ανατίθεται κατά κύριο λόγο στους δικαστές, σε όργανα δηλαδή χωρίς πολιτική εξουσία και χωρίς πολιτική ευθύνη.

Είναι πρωτόγνωρο, ένα πολιτικό κόμμα, με κοινοβουλευτική μάλιστα εκπροσώπηση, να λειτουργεί παράλληλα ως εγκληματική οργάνωση, με αποτέλεσμα η παράνομη δραστηριότητά του να διαπλέκεται με το κοινοβουλευτικό του έργο και ως εκ τούτου να διεκδικεί ιδιαίτερη, προνομιακή οριοθέτηση. Ταυτόχρονα, επειδή πλείστες ήταν οι περιπτώσεις όπου τα μέλη της ΧΑ επιχείρησαν παράνομες πράξεις, πλήττοντας με σφοδρότητα τα έννομα αγαθά μεγάλου αριθμού προσώπων και καταλήγοντας στη δολοφονία του αντιφασίστα μουσικού, τίθεται το ερώτημα ποια είναι τα θεσμικά μέτρα που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στον περιορισμό της δράσης τους. Συζητείται, π.χ.,  η αναστολή της κρατικής χρηματοδότησης του κόμματος, ακόμη και η δυνατότητα απαγόρευσης της λειτουργίας του. Τέλος, ζήτημα θα ανακύψει, εφόσον η ηγεσία της ΧΑ επιχειρήσει να επιβάλει τη σταδιακή παραίτηση των βουλευτών της και των αναπληρωματικών τους, ώστε να διενεργούνται διαδοχικά εκλογές ανά  περιφέρεια.

Η διαχείριση της κατάστασης δοκιμάζει τους ήδη χειμαζόμενους κοινοβουλευτικούς θεσμούς. Πρώτα από όλα, πρόκληση συνιστά η διάκριση του πολιτικού κόμματος από την εγκληματική οργάνωση που στηρίζεται στη δομή του. Οσα από τα μέλη του συμμετείχαν σε αυτή, θα έχουν την ποινική μεταχείριση που αρμόζει στα αδικήματα που διέπραξαν. Ωστόσο νομοθετική ρύθμιση που θα στοχεύει στον περιορισμό της κοινοβουλευτικής παρουσίας, πολύ περισσότερο στην απαγόρευση του κόμματος δεν εναρμονίζεται με το ισχύον συνταγματικό πλαίσιο.

Το Σύνταγμα (άρθρο 29), προστατεύοντας την αυτονομία των πολιτικών κομμάτων, θέτει εκτός κρατικού ελέγχου το πολιτικό πρόγραμμα και την ιδεολογία τους, για να διαφυλάξει τον ελεύθερο δημοκρατικό ανταγωνισμό. Ετσι, νομοθέτημα που τυχόν αναθέτει σε πολιτειακό όργανο την αρμοδιότητα να εξετάζει τις προγραμματικές αρχές των πολιτικών παρατάξεων και να κρίνει τη νομιμότητά τους θα επέτρεπε στην κρατική εξουσία να καθορίζει τη λειτουργία (και) των πολιτικών αντιπάλων της κυβέρνησης και να απομακρύνει ορισμένους από το πεδίο της πολιτικής αντιπαράθεσης. Θα παραμέριζε, λοιπόν, μια εγγύηση του δημοκρατικού χαρακτήρα του πολιτεύματος.

Επισφαλής είναι και η προσπάθεια να αντιμετωπιστούν ενδεχόμενες παραιτήσεις των βουλευτών της ΧΑ με νομοθετική μείωση του αριθμού των βουλευτών. Παρότι το Σύνταγμα (άρθρο 51) αναθέτει στον κοινό νομοθέτη τον προσδιορισμό του αριθμού των βουλευτών, η μεταβολή του στο μέσον της κοινοβουλευτικής θητείας έρχεται σε ένταση με την αντιπροσωπευτική Αρχή, δεδομένου ότι η κατανομή των βουλευτικών εδρών, επομένως και η εκπροσώπηση των κομμάτων στη Βουλή θα ήταν διαφορετική με βάση τα νέα δεδομένα.

Θα μπορούσε βέβαια κανείς να ισχυριστεί ότι το φαινόμενο του κόμματος-εγκληματικής οργάνωσης αποτελεί σπουδαία απειλή για τη δημοκρατία, επομένως δικαιολογεί τη λήψη εξαιρετικών μέτρων για την προάσπισή της. Η αντιμετώπιση όμως και του κρίσιμου αυτού προβλήματος με όρους «κατάστασης ανάγκης» θα επιφέρει ακόμη ένα πλήγμα στο πολίτευμα: ήδη η επίκλησή της, προκειμένου να νομιμοποιηθούν μέτρα που περιορίζουν τα δικαιώματα και τις ελευθερίες ή πρακτικές που εξουθενώνουν τον ρόλο της Βουλής, κλόνισε την εμπιστοσύνη των πολιτών στην ικανότητα της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας να παρέχει λύσεις σε δύσκολες περιστάσεις. Ευνόησε έτσι την άνοδο της ΧΑ. Η φυλάκιση έστω των βασικών στελεχών της δεν αναμένεται να επιλύσει το πρόβλημα. Απαιτείται η έμπρακτη διαφοροποίηση όλων των πολιτικών δυνάμεων από την ιδεολογία της, η απόρριψη των αυταρχικών αιτημάτων της, αλλά και της θεωρίας που ταυτίζει την κοινοβουλευτική πράξη της αντιπολίτευσης με την εγκληματική δράση των μελών της. Απαιτείται, όμως, πρωτίστως η προσήλωση στους συνταγματικούς κανόνες που ρυθμίζουν τον πολιτικό ανταγωνισμό, ώστε να δειχθεί ότι η δημοκρατία έχει τα δικά της όπλα για να αποκρούσει τους κινδύνους.

Η Ιφιγένεια Καμτσίδου είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου στο ΑΠΘ