[Διαστάσεις] Ανεπιθύμητοι παντού

Το 1938 δεκάδες χιλιάδες Εβραίοι άρχισαν να φεύγουν μαζικά από τη Γερμανία του Χίτλερ, από την προσαρτημένη Τσεχοσλοβακία και από την Αυστρία. Δεν τους ήθελε όμως κανείς. Οργανώθηκε τότε από την Κοινωνία των Εθνών μια διεθνής σύνοδος στο Εβιάν για να αποφασιστεί τι θα γίνει με την τύχη τους. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είπαν ότι δεν μπορούν να υπερβούν τις ποσοστώσεις που ίσχυαν για τους μετανάστες. Η Βρετανία δεν ήθελε οι Εβραίοι να φτάσουν στην Παλαιστίνη. Η Γαλλία φιλοξενούσε ήδη μεγάλο αριθμό αντιφασιστών από την Ισπανία. Η Ιταλία δεν είχε άποψη. Μόνο μία χώρα δήλωσε πρόθυμη να δεχθεί στο έδαφός της τους Εβραίους: ο Αγιος Δομίνικος.

Δύο χρόνια αργότερα ο Μαρέκ Αλτέρ μαζί με την αδελφή του και τους γονείς τους διέφυγαν από το γκέτο της Βαρσοβίας και πήγαν στη Μόσχα, από όπου ο Στάλιν τους έστειλε στο Ουζμπεκιστάν. Από την πείνα υπέφεραν πολύ. Οπως γράφει όμως ο 79χρονος γαλλοεβραίος συγγραφέας στη «Ρεπούμπλικα», περισσότερο από όλα τον είχε σοκάρει το ότι ήταν παντού ανεπιθύμητοι. Σε κάθε χωριό που έφταναν τους σταματούσε μία περίπολος του Κόκκινου Στρατού και οι στρατιώτες τούς φώναζαν: «Γυρίστε πίσω εκεί που ήσασταν». Δηλαδή στους φούρνους και στους θαλάμους αερίων.

Οι εικόνες και οι μαρτυρίες από την τραγωδία των μεταναστών στη Λαμπεντούζα που σημάδεψαν αυτή την εβδομάδα είναι συγκλονιστικές. Περισσότερο απ’ όλα, όμως, σοκάρει η καταγγελία ότι πέρασαν δίπλα από το φλεγόμενο πλοίο τρία ψαροκάικα, είδαν τους δυστυχείς μετανάστες να θαλασσοπνίγονται και δεν έκαναν τίποτα. Αν μπορούσαν να σπρώξουν τα κεφάλια τους για να πνιγούν πιο γρήγορα θα το έκαναν. Την ίδια ακριβώς τακτική ακολουθούν και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Προσπαθούν να κάνουν τη ζωή των παράτυπων μεταναστών όσο το δυνατόν πιο δύσκολη, όσο το δυνατόν πιο αφόρητη, ώστε να το μάθουν οι επόμενοι στη σειρά και να αποθαρρυνθούν.

Το πρόβλημα δεν είναι φυσικά καινούργιο. Οκτώ χιλιάδες άνθρωποι έχουν πνιγεί στην περιοχή τα 25 τελευταία χρόνια, στην προσπάθειά τους να διαφύγουν από τη φτώχεια ή τους πολέμους και να φτάσουν στην Ευρώπη. Κάθε φορά που γίνεται ένα ναυάγιο, ο καπετάνιος συλλαμβάνεται, οι διασωθέντες εκφράζουν την οργή τους, οι εφημερίδες γεμίζουν με τραγικές φωτογραφίες, οι αξιωματούχοι εκφράζουν τη λύπη τους και οι άνθρωποι της Εκκλησίας προσεύχονται να μην ξανασυμβεί. Αλλά ξανασυμβαίνει, γιατί όσοι άνθρωποι κι αν πεθάνουν, όσα τείχη κι αν κτιστούν, όσες αποφάσεις κι αν ληφθούν, πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι που θα αναζητούν μια καλύτερη μοίρα για τους ίδιους και τα παιδιά τους.

Η Ιταλία και η Ελλάδα τα βάζουν δικαιολογημένα με το ισχύον καθεστώς, που επιρρίπτει την ευθύνη για τη διαχείριση των μεταναστών στη χώρα εισόδου, και ζητούν μια ευρωπαϊκή λύση. Η λύση αυτή δεν μπορεί παρά να περιλαμβάνει ένα Σχέδιο Μάρσαλ για την Αφρική, ώστε οι κάτοικοι να έχουν δουλειά και να μένουν στον τόπο τους. Κι επειδή δεν υπάρχουν ούτε λεφτά ούτε πολιτική βούληση για κάτι τέτοιο, δεν θα γίνει τίποτα. Την επόμενη φορά, λοιπόν, ας μην εκπλαγούμε.