Οι ευθύνες της Ευρώπης…

Η κάθαρση (με μέλη της Χρυσής Αυγής «υπό κατηγορία») είναι λυτρωτική για Ελλάδα και Ευρώπη. Αλλά και η Ευρώπη έχει τις ευθύνες της. Η Χρυσή Αυγή, ως κόμμα – εγκληματική οργάνωση, ως νεοναζιστικό μόρφωμα, υπήρξε οπωσδήποτε μοναδικό, ξεχωριστό ελληνικό φαινόμενο. Δημιούργημα της ελληνικής πραγματικότητας και μιας παρανοϊκής εκδοχής του ελληνικού εξαιρετισμού. Η Χρυσή Αυγή δεν υπήρξε δημιούργημα της οικονομικής κρίσης, η κρίση τροφοδότησε την εξάπλωσή της. Σε καμιά άλλη ευρωπαϊκή χώρα δεν υπήρξε και δεν υπάρχει παρόμοιο πολιτικό φαινόμενο – κόμμα φασιστικής, νεοναζιστικής συγκρότησης και αντίληψης. Δεν υπήρξε παρόμοιο φαινόμενο ούτε καν στις άλλες χώρες που βρίσκονται επίσης σε «καθεστώς μνημονίου» όπως Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ισπανία. Ακροδεξιά, ευρωσκεπτικιστικά κόμματα υπάρχουν και αναπτύσσονται σε αρκετές χώρες (Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Φινλανδία, Βέλγιο, Ολλανδία, Ιταλία και τελευταία Γερμανία…). Αμιγώς φασιστικά, νεοναζιστικά όμως κόμματα δεν υπάρχουν. Μόνο η Ελλάδα διαθέτει αυτό το ιδιαίτερα θλιβερό «προνόμιο». Ενα προνόμιο που αμαυρώνει την εικόνα της σε Ευρώπη και όχι μόνο. Οι τελευταίες εξελίξεις τείνουν να αποκαταστήσουν την εικόνα…

Ωστόσο, αν και εξόχως ελληνικό φαινόμενο, δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη συνολικά δεν έχει ευθύνες για την άνοδο της Χρυσής Αυγής ως πολιτικό μόρφωμα. Εχει, και σημαντικές. Από μια άποψη, η παρουσία της Χρυσής Αυγής συνιστά ήττα (και) της ΕΕ για πολλούς λόγους, όπως ήττα συνιστά η άνοδος του ευρωσκεπτικισμού, του λαϊκισμού και της Ακροδεξιάς. Καθώς ο θεμελιακός στόχος της ΕΕ είναι «η διαφύλαξη της δημοκρατίας, η προώθηση του κράτους δικαίου και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των προσώπων που ανήκουν σε μειονότητες»  (Συνθήκη Λισαβώνας), τότε η εξάπλωση πολιτικών δυνάμεων που αμφισβητούν ή ακυρώνουν στην πράξη τις αξίες αυτές συνιστά ήττα της Ευρώπης. Καθώς επιδίωξη της ΕΕ είναι, επίσης, η υπέρβαση του δηλητηριώδους εθνικισμού και λαϊκισμού, των «δαιμόνων του παρελθόντος» που τόσο ακριβά πλήρωσε η ήπειρος, τότε η επιστροφή σε όλα αυτά τα διαβρωτικά πολιτικά ιδεολογήματα συνιστά επίσης ευρωπαϊκή ήττα. Διότι καταρχάς η ΕΕ απέτυχε «να περάσει» στην ευρύτερη ευρωπαϊκή κοινωνία τη σημασία της ενοποίησης, της υπερεθνικότητας και τα οφέλη από τη βαθύτερη διακρατική συνεργασία στο περιβάλλον της παγκοσμιοποίησης. Αλλά δεν είναι μόνο θέμα επικοινωνίας. Είναι κυρίως θέμα πολιτικών.

Στην περίπτωση ειδικότερα της Ελλάδας και της Χρυσής Αυγής η ευθύνη της Ευρώπης είναι ορατή διά γυμνού οφθαλμού. Πρώτα απ’ όλα, η εφαρμογή της άτεγκτης πολιτικής λιτότητας και οι συνέπειές της οι οποίες δημιούργησαν το πολιτικό υπόβαθρο για την ισχυροποίηση της Χρυσής Αυγής. Οσο αναπόφευκτη και αναγκαία και αν ήταν η δημοσιονομική πειθαρχία, η δημοσιονομική εξυγίανση, ο ορθολογισμός στο ύψος και κατανομή των κρατικών δαπανών με την περιστολή της εκτεταμένης σπατάλης και διαφθοράς, άλλο τόσο επιβεβλημένο ήταν για την ΕΕ να μην επιτρέψει σε μια χώρα – μέλος της, όπως την Ελλάδα, να αναδειχθούν φαινόμενα δραματικά διογκούμενης ανεργίας, κοινωνικής αποσύνθεσης, περιθωριοποίησης, φτωχοποίησης, ανέχειας. Η Ενωση όφειλε και μπορούσε να ορθώσει ένα «κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας». Είχε και τα μέσα και τους πόρους. Απουσίαζε η πολιτική βούληση, γιατί επεκράτησε μια τιμωρητική προσέγγιση προς τη χώρα με υποβάθμιση της έννοιας της κοινωνικής αλληλεγγύης και με πλήρη σχεδόν παράβλεψη των πολιτικών συνεπειών. Και οι πολιτικές συνέπειες είναι τώρα πέρα για πέρα ορατές: η Χρυσή Αυγή μπορεί να μη γεννήθηκε αλλά οπωσδήποτε ανδρώθηκε εκμεταλλευόμενη την κοινωνική ανέχεια επιχειρώντας, μεταξύ άλλων, κοινωνικό έργο και στήριξη που κανονικά θα έπρεπε να προσφέρεται μέσω των μηχανισμών και πόρων της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Το  άλλο θέμα που εκμεταλλεύτηκε χυδαία η Χρυσή Αυγή υπήρξε αυτό της μετανάστευσης. Αλλά και για το θέμα αυτό οι ευθύνες της ΕΕ είναι κολοσσιαίες. Με τη νομοθεσία της («Δουβλίνο ΙΙ» κ.ά.) επέτρεψε ουσιαστικά να δημιουργηθεί ένα τεράστιο μεταναστευτικό πρόβλημα στη χώρα που προσέφερε γόνιμο έδαφος για την ανάπτυξη των νοσηρών φαινομένων που βιώνουμε. Βεβαίως οι ευθύνες της ΕΕ δεν αναιρούν καθόλου τις πολύπλευρες ευθύνες της ελληνικής πλευράς για πράξεις και παραλείψεις. Δεν αναιρούν επίσης τις ευθύνες (μερίδας) του ελληνικού λαού που, παρά την οποιαδήποτε οργή, στέλνει στη Βουλή με την ψήφο του μέλη του υποκόσμου. Παρά ταύτα, αυτό που συνέβη τις τελευταίες μέρες αποτελεί νίκη της δημοκρατικής Ελλάδας και κατ’ επέκταση νίκη της Ευρώπης (αρκεί να αντληθούν και τα αναγκαία διδάγματα…).

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών