Η διαθήκη του Παύλου Φύσσα: «Η ελευθερία του λόγου ακριβά πληρώνεται»

«Είδα έναν κόσμο να γκρεμίζεται μπροστά μου / είδα νταβατζιλίκια πάνω στα όνειρά μου…», «Είδα τη χώρα μου να κατακλύζεται από τσάτσους…», «Είδα να σκοτώνουνε τον έρωτα χωρίς αιδώ / τώρα τον πουλάνε στα περίπτερα για δύο ευρώ»… Τα στιχάκια που προσάρμοσε ο Παύλος Φύσσας ή Killah P στον κόσμο του ελληνικού – πολιτικοποιημένου – χιπ-χοπ πάνω στο «Για το καλό μου» του Γιάννη Μηλιώκα δεν ήταν παρά η κραυγή του για όσα έβλεπε γύρω του. Σχόλιο ζωής που γινόταν και ταυτότητα και δόρυ για έναν ολόκληρο κόσμο, μουσικό, που δεν κάθεται με σταυρωμένα τα χέρια.

Αλλωστε το είχε ξεκαθαρίσει – με στίχους πάντα – ότι το ραπ του «είναι γι’ αυτούς που τα νερά ταράζουν / γι’ αυτούς που την πόλη χρώμα αλλάζουν».

Δεν είναι τυχαίο ότι το ραπ του αδικοσκοτωμένου Φύσσα γεννήθηκε και ανδρώθηκε στον τόπο που ξεκίνησε, στην αρχή μιμητικά και στη συνέχεια δημιουργικά με όλο πιο πολιτικό στίχο, το ελληνικό χιπ-χοπ. Στις γειτονιές του Πειραιά. Πέραμα, Αμφιάλη, Κερατσίνι, Δραπετσώνα, Αγία Σοφία. Χτυπάει κι αλλού πια αυτή η καρδιά. Ολο και πιο δυνατά. Στην υπόλοιπη Αθήνα. Στη Θεσσαλονίκη. Στην Κρήτη…

Ομως εκεί απέκτησε την πρώτη της σθεναρή οντότητα. Διότι όσο το χιπ-χοπ είναι παγκόσμιο (γέννημα θρέμμα των αμερικανικών γκέτο), άλλο τόσο είναι και ελληνικό. Καθώς ο στίχος, η γλώσσα, το νόημα, το σημαίνον και το σημαινόμενο είναι η ουσία του. «Η βιωματική αφήγηση είναι γραμμένη στο DNA του», όπως εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο συγγραφέας της μουσικής μελέτης «Φυσάει κόντρα» (εκδ. ΚΨΜ) Μιχάλης Παπαμακάριος. Και αυτή η αφήγηση έχει άμεση σχέση με τη γλώσσα, αλλά και με τον τόπο.

«Δεν θα μπορούσε να ακούγεται αλλιώς το χιπ-χοπ κάποιου από το Κερατσίνι», όπως το θέτει ο κ. Παπαμακάριος για τα πονήματα ζωής και ευαισθησίας του 34χρονου Παύλου Φύσσα. Τα βιώματα, από τα χρόνια του μεροκάματου στη Ναυπηγοεπισκευαστική Ζώνη έως το 2003, μας θυμίζει ο Δημήτρης Μπλάνας, μέλος της Κεντρικής Συντονιστικής Επιτροπής του ΑΝΤΑΡΣΥΑ (που έχει να λέει για τη δράση στον δρόμο και τις αντιφασιστικές-αντιρατσιστικές πρωτοβουλίες του), ο Killah P είχε το ταλέντο να τα μετατρέπει σε έμμετρα όπλα. Για όσα τον ενοχλούσαν – στις συνθήκες εργασίας και ζωής – με συνθήματα αλληλεγγύης και καταγγελίες με ρίμα, καλώντας όχι μόνον κάθε ακροατή – και σιγά σιγά ήταν πολλοί – αλλά και άλλους ράπερ.

Συγκινητική σύμπτωση: ο Φύσσας μας είχε αφήσει τον έμμετρο ορισμό του ραπ του, αλλά και του – ελληνικού – ραπ εν γένει στο «Σου το αφιερώνω» από την τελευταία του δουλειά που είχε ανεβάσει στο YouTube: «Σε κάθε στίχο μου, σε κάθε ρίμα / λέξη προς λέξη θα βρεις αυτό που είμαι / κι αν έστω λίγο, φίλε, σ’ αγγίζει / σ’ τ’ αφιερώνω με όλο μου το είναι. / Ο κάθε στίχος μου κι η κάθε ρίμα / αφιερωμένος στον λόγο της τιμής…».

Δεύτερο θεμελιώδες στοιχείο του χιπ-χοπ: «Μόνος δρόμος είναι η αυθεντικότητα / και μόνος λόγος να δίνω με στίχους την πραγματικότητα / είναι για τα αυθεντικά αλάνια στη χιπ-χοπ κοινότητα / απλότητα σε στίγμα φίνο, έτσι απλόχερα / λαϊκότητα και μπέσα, αυτά είν’ τα κυριότερα…».

Μέσα από το ραπ του, όμως, ήταν σαν να είχε προβλέψει και εκείνο που θα έφερνε το άδικο τέλος του: «Η ελευθερία του λόγου ακριβά πληρώνεται». Στίχος τον οποίο είχε κραυγάσει σε συναυλία στην Πλατεία Κλαυθμώνος. Οπως και το άλλο μότο στη ζωή και στη μουσική του – μότο για πολλούς στο ελληνικό χιπ-χοπ: «Σιγά μην κλάψω, σιγά μη φοβηθώ» του Γιάννη Αγγελάκα. Τον οποίο αγαπούσε, σύμφωνα με έναν αστικό μύθο, και ο έφηβος Αλέξης Γρηγορόπουλος. Στο εμβληματικό τραγούδι του Αγγελάκα (αύριο παίζει στον Λυκαβηττό) ο Φύσσας είχε αποθέσει και δικά του βιώματα και όνειρα, δομικά κι αυτά του χιπ-χοπ, όσο σκληρό και αν ακούγεται κάποτε: «Εγινε ο κόσμος μια μεγάλη φυλακή / κι εγώ ψάχνω έναν τρόπο τα δεσμά να σπάσω… / Δεν αντέχω εδώ κάτω και κοντεύει να με πνίξει / των ανθρώπων η μιζέρια τόσο, όσο κι η θλίψη».

Η μαχαιριά στην καρδιά του Killah P, ορκισμένου αντιφασίστα και θιασώτη ονείρων για καλύτερη ζωή και συνθήκες εργασίας, μοιάζει σαν μαχαιριά στην καρδιά της ίδιας της ραπ. Καθώς ήταν από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα ζωής και δράσης του. Και όπως το χιπ-χοπ μετά το 2008, με αφορμή τον ξεσηκωμό για τον χαμό του Γρηγορόπουλου, άρχισε να πολιτικοποιείται – ή κοινωνικοποιείται – πιο έντονα, έτσι και ο λόγος του Φύσσα και εκείνος της σκηνής της Δυτικής Αθήνας ή των πειραϊκών συνοικιών έγινε πιο αιχμηρός, πιο μαχητικός, κόντρα στην καταστολή (όχι μόνον την κρατική). Από εκείνον τον Δεκέμβρη, χάρη και στις «Νύχτες του Αλέξη» από τον Java Spa και τις «Μεσίστιες σημαίες» από το Ραψωδό Φιλόλογο, χιλιάδες μαθητές μυήθηκαν στο χιπ-χοπ και παρακολουθούν φανατικά τη σκηνή, εξηγεί ο Μιχάλης Παπαμακάριος.

Μια σκηνή της οποίας τα μέλη ξεκινούν κοντά στα 12 με παιχνίδι ήχων και στίχων και σιγά σιγά αποκτούν προσωπική φωνή και χώρο. Στα 12 ξεκίνησε και ο Φύσσας, μας ενημερώνει ο πρώτος μέντοράς του, «πατριάρχης» του ελληνικού χιπ-χοπ και αρχηγός του κοινωνικοποιημένου έντονα ποιητικού Low Bap (παρακλάδι της ραπ) Μιχάλης Μυτακίδης ή B.D.Foxmoor των Active Member.

Η δραστήρια ομάδα του, το «γαλατικό χωριό του χιπ-χοπ», όπως έχει χαρακτηριστεί, στο Πέραμα αποτελεί έναν από τους τρεις κορμούς που βλάστησαν από τον ραπ σπόρο που έπεσε πριν από 23 χρόνια και στην Ελλάδα. Ο Φύσσας, που αποσχίστηκε από την εν λόγω παρέα και από την ιστορική, πρωτοπόρο κόντρα στις πολυεθνικές δισκογραφικές, εταιρεία Freestyle Productions, ανήκε στον δεύτερο κλάδο, με πάμπολλους – πάνω από 100 εκτιμώνται μόνο στην Αθήνα – αυτόνομους ράπερ και σχήματα. Ο τρίτος κλάδος είναι εκείνος που… πήρε τον δρόμο για τις πίστες και τα γαρίφαλα, όπως οι Goin’ Through ή το Θηρίο.

«Μην του βάζετε ταμπέλες»
«Ηταν ελεύθερο πνεύμα ο γιος μου. Μην του βάζετε ταμπέλες. Αν θέλετε να μάθετε ποιος ήταν ακούστε τα τραγούδια του», είπε η μητέρα του Παύλου Φύσσα (στον Σκάι). Προσθέτοντας ότι βίντεο με την εν ψυχρώ δολοφονία του, που κατέγραψε με κάμερα κινητού αυτόπτης μάρτυρας, έχει παραδοθεί στην Αστυνομία, η οποία ωστόσο, δεν επιβεβαιώνει την ύπαρξή του.