[Κιόσκι] Κάτι έχει αρχίσει να αλλάζει

Αν έψαχνε ποτέ κανείς μια οικονομική τίγρη στο πρώην ανατολικό μπλοκ θα την έβρισκε στην Πολωνία. Η οικονομία της δεν έχει σταματήσει να αναπτύσσεται από την εποχή της πτώσης του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και η ανάπτυξη σε αυτές τις δύο δεκαετίες δεν σταμάτησε ούτε όταν η οικονομική κρίση γονάτισε την υπόλοιπη Ευρώπη. Η Πολωνία ήταν η ζωντανή απόδειξη της επιτυχίας του καπιταλισμού της αγοράς.

Η πίστη σε αυτό το μοντέλο δεν ήταν πολωνικό φαινόμενο. Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, με μικρότερη ή μεγαλύτερη επιτυχία, όλες οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης κινήθηκαν στην ίδια οδό, όπως διακρίθηκαν χωρίς καμία εξαίρεση για τον τυφλό φιλοατλαντισμό τους ακόμη και την εποχή του Μπους του νεότερου.

Το τελευταίο διάστημα όμως έχει αρχίσει να αλλάζει κάτι. Επειτα από είκοσι χρόνια ελεύθερης αγοράς αρχίζει να εμφανίζεται στο προσκήνιο ένα είδος κρατισμού. Ο κόσμος της αγοράς δεν κινείται πλέον ανεξάρτητα από το πολιτικό σύστημα. Ο τσέχος δημοσιογράφος και συγγραφέας Μάρτιν Εχλ παρατηρεί στην εφημερίδα Hospodα’rské noviny ότι από την άποψη των σχέσεων ανάμεσα στην πολιτική και στην οικονομία η Πολωνία αποτελεί μια αρκετά παράδοξη περίπτωση. Οι μεγάλες μεταρρυθμίσεις των αρχών της δεκαετίας του 1990 ήταν ο θεμέλιος λίθος μιας αγοράς πολύ πιο ανταγωνιστικής από τον «τραπεζικό σοσιαλισμό» της Τσεχίας.

Αυτή η θεμελιώδης διαφορά όμως δεν εμπόδισε το πολωνικό κράτος να ασκήσει τεράστια επιρροή σε εκατοντάδες επιχειρήσεις. Αν και πολλές από αυτές είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο, ο βασικός τους μέτοχος είναι το κράτος. Παράλληλα, το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων της κυβέρνησης Τουσκ απέτυχε παταγωδώς. Την ίδια ώρα στην Ουγγαρία η δεξιά κυβέρνηση Ορμπάν ασκεί μια πολιτική σχεδόν ακραίου παρεμβατισμού στην οικονομία. Και η οικονομική πολιτική που έχει υιοθετήσει η σλοβακική κυβέρνηση εμποδίζει ουσιαστικά τη δημιουργία θέσεων εργασίας στον ιδιωτικό τομέα.

Οι εξουσίες του κράτους ενισχύονται σε όλες τις χώρες σαν να έχει καταλάβει την Ανατολική Ευρώπη μια νοσταλγία για τον κεντρικό σχεδιασμό της οικονομίας. Μαζί με τον πολιτικό φιλελευθερισμό, σημειώνει ο Μάρτιν Εχλ, στο πρώην ανατολικό μπλοκ υποχωρεί και ο οικονομικός φιλελευθερισμός. Το συμπέρασμά του είναι ότι η κρίση έχει βλάψει σοβαρά την ευρωπαϊκή φιλελεύθερη δημοκρατία.

Αυτή η ματιά μέσα από την Ανατολική Ευρώπη για την Ανατολική Ευρώπη έχει πολλαπλή ανάγνωση. Πίσω από τον δογματισμό της μπορεί να διακρίνει κανείς τον φόβο ενός αυταρχικού καθεστώτος που θα ελέγχει τα πάντα και τους πάντες. Αυτός ο φόβος παραμένει. Και φαίνεται να είναι ισχυρότερος από τον φόβο μιας οικονομικής τίγρης που, μετά τις ασιατικές και την κελτική, μπορεί να γίνει κι αυτή μια μέρα χάρτινη.