[Προβολές] «Μπροστά στην άβυσσο»

«Το δάκρυ δεν αφήνει το κλάμα να ξεσπάσει». Τον στίχο αυτό από το Ασμα 33 της δαντικής Κόλασης επικαλέστηκε κάποτε ο Τζορτζ Στάινερ για να αποτυπώσει τη μετέωρη συναισθηματική διάθεσή μας απέναντι στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Εναν τέτοιο τόπο, από τους πιο δύσβατους στη συλλογική μνήμη των Γερμανών, επισκέφθηκε προχθές η Ανγκελα Μέρκελ. Τα υπόλοιπα – περί προεκλογικής περιόδου – ας μείνουν στα ανεπιθύμητα μηνύματα.

Η πορεία της Γερμανίας μέσα στην ευρωπαϊκή Ιστορία είναι ένα σκάνδαλο που εξελίχθηκε σε τραύμα για να επουλωθεί στη συνέχεια μέσα σε αφόρητη σιωπή. Σιωπηλός και με τα χέρια σταυρωμένα, ο Βίλι Μπραντ γονάτιζε στο Μνημείο του γκέτο της Βαρσοβίας, σαράντα τρία χρόνια πριν από τη Μέρκελ. «Μπροστά στην άβυσσο της γερμανικής Ιστορίας και υπό το βάρος των εκατομμυρίων που δολοφονήθηκαν», όπως θα έγραφε ο ίδιος αργότερα.

Πρόκειται για δύο δείγματα διαχείρισης του παρελθόντος, όπου ο ηγέτης οφείλει να ανταποκριθεί χωρίς συναισθηματισμούς στην ηθική της ευθύνης. Γι’ αυτό και το Νομπέλ Ειρήνης που απονεμήθηκε το 1971 στον Βίλι Μπραντ είναι από τις ελάχιστες περιπτώσεις που δεν επιδέχονται κριτική.

Στην καθ’ ημάς επικράτεια της αβασάνιστης συνθηματολογίας, η αναμέτρηση με το χρονοντούλαπο της Ιστορίας δεν έχει απαλλαγεί από τη μικροκομματική και αντιεπιστημονική προσέγγιση. Η δεκαετία του 1940, ειδικά, μοιάζει με το χαμένο κεφάλαιο της ιστοριογραφίας. Η σχέση με τους Εβραίους, ο δωσιλογισμός, ο αντισημιτισμός και το αμαρτωλό παρελθόν του ΚΚΕ περιμένουν ακόμη την έρευνα προσκρούοντας σε αραχνιασμένα ταμπού και στον ανταρτοπόλεμο της αντίδρασης. Οι εμφυλιοπολεμικές αναφορές μεταξύ των εθνοπατέρων σε αυτό το φόντο θυμίζουν παραλήρημα μνησικακίας. Και η λεηλασία της ιστορικής μνήμης από τους πολιτικολογούντες της τηλεόρασης μοιάζει με παρωδία. Οπως η απάντηση του Πάνου Καμμένου στον πρεσβευτή της Γερμανίας, πριν από δύο μήνες στο Δίστομο: «Δεν δέχομαι καμία επαφή μαζί σας. Να αναγνωρίσετε τις σφαγές που κάνατε και να αποζημιώσετε την Ελλάδα».

Η αντίθεση γίνεται ανελέητη, αν αναλογιστεί κανείς τη φράση που διαπερνά την εβραϊκή συνείδηση μετά το Ολοκαύτωμα: «Συγχωρώ, αλλά δεν ξεχνώ». Με την προχθεσινή της κίνηση η Ανγκελα Μέρκελ κατάφερε να την παραφράσει: «Συγχωρήστε ένα κεφάλαιο της Ιστορίας μας, αλλά μην το ξεχνάτε». Προφανώς και όλοι ξέρουμε ότι μια περήφανη ελληνική εκδοχή θα άρχιζε με το «δεν συγχωρώ…».