Η κοινωνική δικτύωση την εποχή του 1600

Τα κοινωνικά δίκτυα κατηγορούνται ότι είναι εχθροί της παραγωγικότητας. Σύμφωνα με δημοφιλή (αν και αμφιλεγόμενα) στοιχεία που κυκλοφορούν στο Διαδίκτυο, η χρήση του facebook του twitter και άλλων τέτοιων μέσων κοινωνικής δικτύωσης κοστίζει στην αμερικανική οικονομία 650 δισ. δολάρια κάθε χρόνο. Η προσοχή μας ατροφεί, τα αποτελέσματα των τεστ είναι χαμηλότερα, λόγω αυτών των «όπλων μαζικού περισπασμού».

Ομως έχουν υπάρξει και στο παρελθόν τέτοιες ανησυχίες. Στα τέλη του 1600 στην Αγγλία είχαν εκφραστεί παρόμοιες ανησυχίες για το νέο περιβάλλον δικτύωσης που είχε δημιουργηθεί τότε, το οποίο φαινόταν να υπονομεύει την ικανότητα των νέων ανθρώπων: τα καφενεία. Ηταν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης της εποχής.

Οπως και ο ίδιος ο καφές, τα καφενεία είχαν «εισαχθεί» από τον αραβικό κόσμο. Το πρώτο καφενείο της Αγγλίας εμφανίστηκε στην Οξφόρδη στις αρχές της δεκαετίας του 1650 και μέσα σε λίγα χρόνια άνοιξαν εκατοντάδες από αυτά στο Λονδίνο και σε άλλες πόλεις. Οι άνθρωποι μαζεύονταν εκεί όχι μόνο για να πιουν καφέ, αλλά για να διαβάσουν ειδήσεις, να τις συζητήσουν και να μιλήσουν για φήμες και κουτσομπολιά.

Αντί να γίνουν εχθροί της παραγωγικότητας, τα καφενεία αναδείχθηκαν σε τόπους παραγωγικότητας επειδή ευνοούσαν τη διακίνηση ιδεών. Τα καφενεία έγιναν επίσης πλατφόρμες καινοτομίας για τις επιχειρήσεις. Ο οικονομολόγος Ανταμ Σμιθ έγραψε μεγάλο μέρος του έργου του «Ο πλούτος των Εθνών» στο British Coffee House, τόπο συνάντησης διανοουμένων. Καθώς οι πελάτες μετακινούνταν από το ένα στο άλλο, η πληροφόρηση κυκλοφορούσε μαζί τους.

Σήμερα το πνεύμα των καφενείων αυτών ξαναγεννήθηκε με τη μορφή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Είναι και αυτά ανοικτά σε όλους και επιτρέπουν σε διαφορετικούς ανθρώπους να συναντιούνται, να συζητούν και να μοιράζονται πληροφορίες με φίλους και με αγνώστους, δημιουργώντας νέες επαφές και καινούργιες ιδέες. Τέτοιες συζητήσεις μπορεί να είναι εντελώς εικονικές, αλλά μπορούν να επιφέρουν αλλαγές στον πραγματικό κόσμο.

Οταν εμφανίζονται νέες τεχνολογίες υπάρχει πάντα κάποια περίοδος προσαρμογής. Κατά τη διάρκεια αυτής της μεταβατικής περιόδου, που μπορεί να πάρει αρκετά χρόνια, ασκείται συχνά κριτική στις τεχνολογίες ότι αλλάζουν τον υπάρχοντα τρόπο με τον οποίο γίνονται κάποια πράγματα. Το μήνυμα του καφενείου είναι ότι οι σύγχρονοι φόβοι για τους κινδύνους της υπερβολικής δικτύωσης είναι υπερβολικοί. Η χρήση ενημερωτικών φυλλαδίων από τον Λούθηρο κατά τη διάρκεια της θρησκευτικής αναμόρφωσης, για παράδειγμα, ρίχνει νέο φως στον ρόλο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης κατά τη διάρκεια της Αραβικής Ανοιξης. Επίσης υπάρχουν ομοιότητες μεταξύ των κουτσομπολίστικων ποιημάτων που κυκλοφορούσαν στη Γαλλία πριν από την Επανάσταση με τη χρήση των μικροϊστολογίων (microblogging) στη σύγχρονη Κίνα. Καθώς αντιμετωπίζουμε τα ζητήματα που δημιουργούν οι νέες τεχνολογίες, μπορούμε να μάθουμε πολλά από το παρελθόν.

Ο Tom Standage είναι αρχισυντάκτης ψηφιακών μέσων του «Economist» και συγγραφέας του βιβλίου «Writing on the Wall: Social Media – The First 2000 Years».