Καταθέσεις δύο ταχυτήτων στις τράπεζες μετά την απόφαση του ΕCOFIN

Οι μέτοχοι, οι ομολογιούχοι και οι καταθέτες που έχουν στους λογαριασμούς τους περισσότερα από 100.000 ευρώ θα πληρώνουν το κόστος της αναδιάρθρωσης ή της διάλυσης ευρωπαϊκών τραπεζών με προβλήματα, όπως αποφάσισαν οι υπουργοί Οικονομικών των 27 χωρών της ΕΕ. Στόχος της απόφασης αυτής είναι να μην αναλαμβάνουν το κόστος της στήριξης των τραπεζών οι φορολογούμενοι, όπως γινόταν έως σήμερα.

Πρόκειται ουσιαστικά για απόφαση που σπάει – και επίσημα μετά την Κύπρο – ένα σημαντικό ταμπού στην Ευρώπη, ότι δηλαδή οι καταθέτες δεν θα έχαναν σε καμία περίπτωση τα χρήματά τους εάν η τράπεζα στην οποία τα έχουν καταθέσει αντιμετωπίσει δυσκολίες. Παρ’ όλα αυτά, με βάση πάντα τη συμφωνία του ECOFIN που πρέπει να επικυρωθεί από το Ευρωκοινοβούλιο, οι χώρες θα διατηρούν κάποια ευελιξία ώστε να αποφασίζουν πότε και με ποιον τρόπο θα επιβάλλονται απώλειες στους πιστωτές των τραπεζών αυτών.

ΤΟ ΣΚΕΠΤΙΚΟ. Η απόφαση αυτή ελήφθη με το σκεπτικό ότι έως σήμερα οι φορολογούμενοι σε πολλές χώρες της Ευρώπης αναλάμβαναν ουσιαστικά το κόστος για τη διάσωση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων αφού οι κυβερνήσεις αναγκάζονταν να κάνουν ενέσεις κεφαλαίων στις τράπεζες από τον κρατικό κορβανά. Αυτό προκαλούσε αύξηση των χρεών και των ελλειμμάτων στους εθνικούς προϋπολογισμούς αναγκάζοντας τις χώρες είτε να μπαίνουν σε μνημόνια είτε – στην καλύτερη περίπτωση – να λαμβάνουν μέτρα λιτότητας και να πραγματοποιούν περικοπές δαπανών για να καλύψουν το κενό που δημιουργούνταν. Οι ευρωπαίοι φορολογούμενοι από το 2008, όταν ξέσπασε η χρηματοπιστωτική κρίση, μέχρι σήμερα έχουν στηρίξει τις τράπεζες με περισσότερα από 1,6 τρισ. ευρώ.

Σύμφωνα με την απόφαση του ECOFIN από το bail-in, όπως ονομάζεται η συμμετοχή των καταθετών, ομολογιούχων και μετόχων στη στήριξη και την αναδιάρθρωση τραπεζών με προβλήματα μέσω της επιβολής ζημιών (κουρέματος) σε αυτούς, εξαιρούνται:

– Οι ασφαλισμένες καταθέσεις (οι καταθέσεις κάτω των 100.000 ευρώ)

– Οι εξασφαλισμένες (ασφαλισμένες) υποχρεώσεις στις οποίες συμπεριλαμβάνονται και οι καλυμμένες ομολογίες

– Οι υποχρεώσεις προς το προσωπικό των προβληματικών τραπεζών (μισθοί και συνταξιοδοτικά επιδόματα)

– Οι εμπορικές απαιτήσεις που σχετίζονται με αγαθά και υπηρεσίες απαραίτητες για τη λειτουργία των τραπεζών

– Οι υποχρεώσεις από τη συμμετοχή σε συστήματα πληρωμών που λήγουν σε λιγότερο από επτά ημέρες

– Οι ενδοδιατραπεζικές υποχρεώσεις που λήγουν σε λιγότερο από επτά ημέρες

Τα βασικά μέτρα εκκαθάρισης των τραπεζών θα περιλαμβάνουν:

– Την πώληση μέρους ή ολόκληρης της τράπεζας

– Την προσωρινή μεταφορά των στοιχείων της «καλής τράπεζας» σε κρατική οντότητα

– Τον διαχωρισμό στοιχείων ενεργητικού της τράπεζας σε «όχημα» διαχείρισής τους

– Την επιβολή απωλειών (bail-in) με σειρά προτεραιότητας (seniority) στους μετόχους και τους μη ασφαλισμένους καταθέτες (τους καταθέτες με περισσότερα από 100.000 ευρώ)

ΤΟ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ. Η επίτευξη της συμφωνίας δεν ήταν εύκολη υπόθεση καθώς οι έντονες διαφωνίες μεταξύ των χωρών-μελών της ΕΕ οδήγησαν σε αδιέξοδο την προηγούμενη προσπάθεια στο ECOFIN της Παρασκευής στο Λουξεμβούργο.

Χώρες όπως η Γαλλία, η Βρετανία και η Σουηδία ήθελαν να δοθούν εξουσίες ώστε να προστατεύουν κάποιες κατηγορίες πιστωτών τραπεζών.

Ομως η Γερμανία και σύμμαχοί της όπως η Ολλανδία είχαν αντιρρήσεις στην παραχώρηση τέτοιου είδους εξουσιών στις κυβερνήσεις επειδή φοβούνταν πως οι τραπεζίτες μπορεί να συνεχίσουν να αναλαμβάνουν μεγάλα ρίσκα. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί, σύμφωνα με το σκεπτικό του Βερολίνου, επειδή οι τραπεζίτες θα ένιωθαν την ασφάλεια ότι μπορούν να στηρίζονται σε εθνικούς μηχανισμούς στήριξης εάν αντιμετωπίσουν σημαντικά προβλήματα.

Για να υπάρξει συμβιβασμός και να επέλθει τελικά συμφωνία στον προχθεσινό μαραθώνιο του ECOFIN, αποφασίστηκε τελικά να δοθεί κάποια ευελιξία στις χώρες να αποφασίζουν ποιοι θα υφίστανται τις απώλειες από τις προβληματικές τράπεζες, φθάνει οι ομολογιούχοι και οι μέτοχοι που θα αντιπροσωπεύουν το 8% των υποχρεώσεων των τραπεζών με προβλήματα να υφίστανται πρώτοι τις απώλειες αυτές.

Η Γερμανία ήταν ιδιαίτερα επιφυλακτική στο να αποδεχτεί κανόνες που θα επέτρεπαν να στηρίζονται τράπεζες από ευρωπαϊκούς μηχανισμούς διάσωσης και ταμεία λόγω των επερχόμενων εθνικών εκλογών του Σεπτεμβρίου.

Για να αντιμετωπιστούν οι επιφυλάξεις αυτές του Βερολίνου, οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ τελικά συμφώνησαν αντί να προσφεύγουν κατευθείαν οι τράπεζες με προβλήματα στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ESM), να ζητούν πρώτα μια μικρή βοήθεια από τις κυβερνήσεις η οποία θα «περνά» στους προϋπολογισμούς τους.

Οι εκκρεμότητες
Για να γίνει η συμφωνία για τις τράπεζες ευρωπαϊκός νόμος θα πρέπει να εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Επίσης πρέπει να αποφασιστεί εάν τον τελικό λόγο για το αν μια τράπεζα θα πρέπει να κλείσει ή να αναδιαρθρωθεί θα τον έχει η κυβέρνηση της χώρας στην οποία έχει την έδρα της ή εάν θα πρέπει να δημιουργηθεί ένας νέος ευρωπαϊκός οργανισμός «εκτελεστής», ο οποίος θα φέρει αυτή την ευθύνη.