Νοσταλγώντας την ΕΡΤ

Η ΕΡΤ, κλειστή, απέκτησε μια σημασία πολλαπλάσια εκείνης που είχε όσο λειτουργούσε κανονικά. Είναι σαν η βοναπαρτική απόφαση να σιγήσει το σήμα της, χωρίς έτοιμο σχέδιο διαδόχου σχήματος και χωρίς πραγματική μεταρρυθμιστική βούληση, να ανέστησε εντός μας έναν δημόσιο φορέα που, στ’ αλήθεια, ποτέ δεν υπήρξε. Να μας έκανε να νοσταλγούμε έναν δημόσιο, λαϊκό χώρο πολιτισμού και ενημέρωσης, που υπήρξε μόνον στα σχέδια της ομάδας Πεπονή, το 1965. Στις χαμένες προτάσεις του σερ Χιου Γκριν, το 1975. Ή στου Γιώργου Ρωμαίου τις μεταρρυθμιστικές ιδέες, το 1981.

Η ΕΡΤ, τόσο στον καιρό του μονοπωλίου της όσο και στον καιρό της συνύπαρξής της με την ιδιωτική τηλεόραση, μόνον κατ’ εξαίρεση, σε στιγμές αναλαμπής, σε μικρά φωτεινά διαλείμματα, προσέγγιζε αυτόν τον ιδεατό ρόλο. Αλλά, τώρα που είναι κλειστή, τώρα που η υπαρκτή ΕΡΤ, η ΕΡΤ υποχείριο του κομματικού υπερκράτους και θεραπαινίδα του κομματικού παρακράτους ανελήφθη στο σκοτάδι της μαύρης οθόνης, είναι σαν να έδωσε εντός μας τη θέση της σ’ αυτήν τη δημόσια τηλεόραση που ποτέ δεν είχαμε. Και που τώρα, σαν να την ζήσαμε στ’ αλήθεια, την κλαίμε.

Δεν είναι η νοσταλγία ενός φανταστικού παρελθόντος. Είναι η νοσταλγία του μέλλοντος. Η ελπίδα, δηλαδή, η δημόσια τηλεόραση να γίνει αυτό που τώρα μοιρολογούμε.

Αλλά τι στ’ αλήθεια θα έπρεπε να θέλουμε ή να διεκδικούμε; Μια δημόσια τηλεόραση όπου δεν διορίζονται ανιψιές και μπιστικοί, η «γραμμή» δεν ψήνεται στα κομματικά υπόγεια, οι παραγωγές δεν υπερκοστολογούνται, οι δαπάνες είναι ορθολογικές και ένας διεφθαρμένος συνδικαλισμός δεν παραδιοικεί; Κάτι θα ήταν κι αυτό. Αλλά το σημαντικότερο θα ήταν, έστω τώρα, στα στερνά, ύστερα από 50 χρόνια ιστορίας, τώρα που νέοι παίκτες, νέα μέσα περιορίζουν τη σημασία και επιρροή συνολικά της τηλεόρασης, η ελληνική δημόσια τηλεόραση να αποκτήσει τον ρόλο που ποτέ δεν της επετράπη να έχει.

Δεκαετίες τώρα, σε όλη την Ευρώπη, η συνύπαρξη και ο ανταγωνισμός ιδιωτικού και δημόσιου οργανώνονται με κανόνες, ρυθμιστικό πλαίσιο και αυτεξούσιους φορείς ελέγχου, σε ένα σύστημα στο οποίο κεντρική θέση κατέχει ο δημόσιος τομέας. Και η θέση αυτή δεν εξαρτάται από τα μερίδια τηλεθέασης που αποσπά, αλλού μικρά, αλλού μεγάλα, αλλά από τον ρόλο του παραδείγματος που διεκδικεί, από τη δύναμη να ορίζει – άτυπα – πλαίσιο, κανόνες, δημόσιο ήθος και να τα επιβάλει στον τηλεοπτικό ανταγωνισμό. Με αυτές τις προϋποθέσεις, η τηλεόραση στην Ευρώπη – παρότι σχεδόν παντού είναι στόχος βιτριολικής κριτικής και αμφισβήτησης – κατόρθωσε επί δεκαετίες να παίζει τον ρόλο της «κόκκινης γραμμής που διαπερνά το κοινωνικό μιλφέιγ», κατά την ωραία έκφραση του Ντομινίκ Βολτόν. Του μέσου που γίνεται κοινωνικός δεσμός, συγκροτεί δημόσια σφαίρα, δίνει κοινή γλώσσα, κοινή θεματική σε ευρύτατα κοινωνικά ακροατήρια, ορίζει πολιτισμένους κανόνες στον ιδεολογικό και πολιτικό ανταγωνισμό.

Η Ελλάδα, όπως πολλοί και πολλές φορές έχουν διεκτραγωδήσει, αποτελεί μια τηλεοπτική εξαίρεση από τον ευρωπαϊκό κανόνα. Ακριβώς επειδή είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα στην οποία η δημόσια τηλεόραση καταδικάστηκε να είναι, όχι ως μερίδιο τηλεθέασης αλλά ως παράδειγμα και πρότυπο, περιθωριακή.

Και μπορεί τώρα ότι έγινε στραβά να ξεγίνει;

Ας προσγειωθούμε στη σκληρή πραγματικότητα. Η πικρή αλήθεια είναι πως, ενώ όλοι συνομολογούν ότι η ΕΡΤ χρειάζεται εκ θεμελίων αναδιοργάνωση, κανείς δεν πιστεύει ότι εκείνοι που την έκλεισαν (και λόγω του τρόπου που την έκλεισαν και λόγω του τρόπου που την διοίκησαν πριν την κλείσουν) μπορούν ή θέλουν να την αλλάξουν. Και εκείνοι που αντιτάχθηκαν στο κλείσιμό της δεν εκφωνούν καν μεταρρυθμιστική πρόθεση.

Και κάπως έτσι, η ΕΡΤ γίνεται το σύμβολο του γενικότερου πολιτικού μας δράματος. Τρία και κάτι χρόνια τώρα βουλιάζουμε χωρίς ν’ αλλάζουμε, αναπαράγουμε τον εαυτό μας, το μοντέλο που κυβερνά τις τύχες μας, τους κανόνες του, σε όλο και χαμηλότερο, όλο και πιο μίζερο επίπεδο. Η ανάγκη μιας μεγάλης αλλαγής, μιας μεταρρυθμιστικής τομής αναγνωρίζεται από όλο και περισσότερους. Αλλά μεταρρυθμιστικό υποκείμενο δεν φαίνεται στον ορίζοντα.