[Κιόσκι] Η εμμονή μιας ανίερης συμμαχίας

Ο Μαρκ Μπλάιθ, καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο του Μπράουν, μεγάλωσε φτωχικά στο Νταντί της Σκωτίας. Αυτό που του επέτρεψε να γίνει αυτό που είναι σήμερα είναι το ίδιο πράγμα που κατηγορείται για την κρίση: το κράτος και πιο συγκεκριμένα το αδηφάγο, διογκωμένο, ανεξέλεγκτο κράτος πρόνοιας. Οταν ήταν μικρός, γράφει στο τελευταίο του βιβλίο, δεν πείνασε ποτέ χάρις στη σύνταξη της γιαγιάς του και τα δωρεάν γεύματα στο σχολείο. Ποτέ δεν του έλειψε η στέγη χάρις στις εργατικές κατοικίες και ποτέ δεν χρειάστηκε να πληρώσει για την εκπαίδευσή του. Η δωρεάν παιδεία τού έδωσε τη δυνατότητα να εκμεταλλευτεί τις δεξιότητές του. Ο 45χρονος καθηγητής είναι βέβαιος πως χωρίς το κοινωνικό κράτος η ενήλικη ζωή του θα ήταν πολύ διαφορετική.

ΕΥΛΟΓΑ, ο τίτλος του βιβλίου του είναι «Λιτότητα: Η ιστορία ενός επικίνδυνου παιχνιδιού». Αλλά η προσωπική ιστορία του συγγραφέα αποτελεί ένα πολύ μικρό τμήμα του. Αυτό που τον ενδιαφέρει δεν είναι τόσο να μιλήσει για τα δύσκολα παιδικά του χρόνια ή να εξηγήσει γιατί απέτυχε η λιτότητα όσο να διερευνήσει τους λόγους για τους οποίους η Ευρώπη κινήθηκε τόσο επίμονα σε αυτόν τον δρόμο. Στο πρώτο σκέλος, η απάντηση είναι εύκολη. Στην ευρωζώνη η ανεργία τρέχει με 12%, η Γαλλία και η Ιταλία μπαίνουν σε φάση ύφεσης, όπως δείχνουν τα πράγματα η Γερμανία θα ακολουθήσει σύντομα, τα φορολογικά έσοδα έχουν μειωθεί εξαιτίας της μείωσης των εισοδημάτων και της κατανάλωσης, οι επενδύσεις έχουν παγώσει με αποτέλεσμα να μη δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας. Αντίθετα, στις Ηνωμένες Πολιτείες η οικονομία ανακάμπτει. Και παρά τις επιφυλάξεις που διατυπώθηκαν για τις επιπτώσεις που θα μπορούσε να έχει η επεκτατική πολιτική, η πρόβλεψη είναι ότι το ποσοστό του ελλείμματος θα μειωθεί στο 3,4% τον επόμενο χρόνο.

ΓΙΑΤΙ, ΛΟΙΠΟΝ, η Ευρώπη ακολούθησε μια πολιτική που οδήγησε σε ένα τόσο μεγάλο αδιέξοδο; Είναι η εμμονή του Βερολίνου στο προτεσταντικής προέλευσης δόγμα «τάξη στο σπίτι» – του ordoliberalism όπως λέγεται το δόγμα στην οικονομική αργκό; Οχι μόνο. Ο σκωτσέζος καθηγητής βλέπει ακόμη μια πηγή της ευρωπαϊκής δυστυχίας. Διακρίνει ίχνη της καταγωγής της λιτότητας στην εποχή του Διαφωτισμού και τα κείμενα του Τζον Λοκ, του Ανταμ Σμιθ και του Ντέιβιντ Ρικάρντο. Η θεωρία έγινε πράξη από μια ανίερη συμμαχία χρηματιστών, κεντρικών τραπεζιτών και γερμανών πολιτικών που μετέτρεψε το ιδιωτικό χρέος των τραπεζών σε δημόσιο.

Το τελικό συμπέρασμα δεν ανήκει στον Μαρκ Μπλάιθ αλλά στον Τζον Κάσιντι του New Yorker. Δεν μπορούμε να διαγράψουμε τη διάσταση της ηθικής από την οικονομία. Η λιτότητα δεν είναι ζήτημα μείωσης του ελλείμματος ή του χρέους. Είναι ανθρωπιστική καταστροφή.