Τα καλύτερα έμβρυα σε… φωτογραφίες

Ο καλύτερος τρόπος για να επιλέξουν σήμερα οι γενετιστές το ιδανικό γονιμοποιημένο ωάριο για εμφύτευση στις περιπτώσεις υποβοηθούμενης αναπαραγωγής είναι ο γονιδιακός έλεγχος. Ωστόσο η τεχνική που χρησιμοποιούν έως τώρα έχει περιορισμένες δυνατότητες. Αυτός είναι και ο λόγος που στη 12η εβδομάδα της εγκυμοσύνης που έχει επιτευχθεί με εξωσωματική γίνονται πάντα έλεγχοι των εμβρύων που έχουν εμφυτευθεί στη μήτρα με σκοπό να «αποσυρθούν» τα πιο αδύναμα. Τώρα μια καινούργια μέθοδος, που απαθανατίζει 5.000 φορές το γονιμοποιημένο ωάριο προτού αυτό μπει στη μήτρα, και ένα ειδικό πρόγραμμα ηλεκτρονικού υπολογιστή που «προβλέπει» την εξέλιξή του αποτελούν τη νέα μέθοδο που θα μπορεί να οδηγεί στη γέννηση υγιών παιδιών με ποσοστό επιτυχίας 78%, χωρίς να χρειάζονται εξετάσεις κατά τη διάρκεια ανάπτυξης του εμβρύου.

Αν η μέθοδος που ανέπτυξαν ερευνητές από την κλινική γονιμότητας CARE του Μάντσεστερ, στη Βρετανία, αποδείξει και στις κλινικές δοκιμές ότι είναι τόσο αξιόπιστη όσο αναφέρεται στο κεντρικό πείραμα, τότε θα τριπλασιαστεί ο αριθμός γεννήσεων υγιών παιδιών. Σήμερα στον ανεπτυγμένο κόσμο περίπου το 2% των μωρών προέρχεται από κάποια μέθοδο υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Ο πρώτος έλεγχος γίνεται στα γονιμοποιημένα ωάρια προτού αυτά  εμφυτευθούν στη μήτρα (εμβρυομεταφορά), ενώ στη 12η εβδομάδα της κύησης ακολουθεί δεύτερος έλεγχος, ειδικά σε περιπτώσεις που οι γονείς έχουν κάποιο ύποπτο κληρονομικό νόσημα, προκειμένου να μπορούν να προχωρήσουν σε αφαίρεσή τους χωρίς να υπάρχουν ηθικά διλήμματα ότι διέκοψαν την εγκυμοσύνη.

Πώς ΓΙΝΕΤΑΙ. Από τη στιγμή που θα γονιμοποιηθεί ένα ωάριο και για τις επόμενες πέντε ημέρες που θα βρίσκεται σε εργαστηριακό περιβάλλον μια ειδική φωτογραφική μηχανή υψηλής ευκρίνειας λαμβάνει κάθε 10-20 λεπτά ένα στιγμιότυπο. Ο φακός θα «συλλάβει» περί τις 5.000 φωτογραφίες από τον σχηματισμό του εμβρύου. Οι φωτογραφίες αυτές αποστέλλονται σε έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή, στον οποίο υπάρχει ένα ειδικό πρόγραμμα που μπορεί να συγκρίνει και να εκτιμήσει (προβλέψει) ποιο είναι το πιο κατάλληλο έμβρυο για να μπει στη μήτρα, όταν έχει φθάσει στο στάδιο της βλαστοκύστης.

Αυτό που κάνει το λογισμικό του υπολογιστή είναι να συγκρίνει «μορφοκινητικούς αλγόριθμους», όπως ονομάζονται: στην πραγματικότητα αναλύει τις ψηφιακές φωτογραφίες του σχηματιζομένου εμβρύου και το αξιολογεί ως χαμηλού, μεσαίου ή υψηλού κινδύνου για την πιθανότητα εμφάνισης γενετικών ανωμαλιών.

Με την απάντηση που δίνει ο υπολογιστής οι γιατροί είναι σε θέση να γνωρίζουν ποιο έμβρυο έχει αναπτυχθεί καλύτερα έως εκείνη τη στιγμή και να το επιλέξουν για να το εμφυτεύσουν στη μήτρα, διαδικασία που αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα μιας επιτυχούς γέννας και ενός υγιούς βρέφους.

Προβληματα υγειας. Ενα υγιές έμβρυο πρέπει να έχει 23 ζεύγη χρωμοσωμάτων, όμως στην εξωσωματική γονιμοποίηση σε μεγάλο ποσοστό έχουν περισσότερα ή λιγότερα χρωμοσώματα, με συνέπεια τα έμβρυα είτε να μην εμφυτεύονται σωστά στη μήτρα είτε να αποβάλλονται αργότερα. Στην περίπτωση που η εγκυμοσύνη ολοκληρωθεί και το παιδί γεννηθεί, μπορεί να πάσχει από σύνδρομο Ντάουν (τρισωμία 21) ή άλλη γενετική πάθηση.

Το μεγαλύτερο άλυτο πρόβλημα των τεχνικών της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής σήμερα ονομάζεται ανευπλοειδία. Πρόκειται για μια αριθμητική χρωμοσωματική ανωμαλία κατά την οποία υπάρχει στο μωρό ένα επιπλέον ή ένα λιγότερο χρωμόσωμα σε κάποιο από τα 23 ζεύγη χρωμοσωμάτων. Για παράδειγμα, άτομα με σύνδρομο Ντάουν έχουν αντί για δύο τρία χρωμοσώματα στη θέση 21. Είτε είναι τρία τα χρωμοσώματα είτε ένα, η κατάσταση είναι σοβαρή, με επιπτώσεις στον φαινότυπο ενός ατόμου (φαίνεται στην όψη του και στη μη φυσιολογική ανάπτυξη του σώματος), αλλά και σε όλες τις περιπτώσεις υπάρχει σωματική ή και νοητική υστέρηση.

Στη συγκεκριμένη έρευνα οι ειδικοί μελέτησαν 46 έμβρυα μέχρι τη στιγμή της γέννησής τους. «Η τεχνολογία αυτή μπορεί να μας πει ποιο έμβρυο είναι το πιο υγιές και έχει τις περισσότερες πιθανότητες να γεννηθεί», σχολιάζει ο καθηγητής Σιμόν Φίσελ, υπεύθυνος της επιστημονικής ομάδας γονιμότητας CARE.