[Γνώμη] Μια «χαμένη δεκαετία» ή η παραμονή ενός ευρωπαϊκού άλματος;

«Μπορούμε να σώσουμε την Ευρώπη;» Το ερώτημα έχει εμφανιστεί σε πολυάριθμα πρωτοσέλιδα από το 2008 και εξής. Η Ευρώπη βγαίνει από αυτά τα χρόνια της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής θύελλας εξασθενημένη· ο υπόλοιπος κόσμος κοιτάζει τους Ευρωπαίους με μια κάποια συγκατάβαση.

Δεν είναι βέβαιο ότι η ευρωζώνη θα μείνει ως έχει. Δεν είναι βέβαιο ότι το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ενωσης δεν βρίσκεται στο μέσο μιας «χαμένης δεκαετίας» – δέκα ετών μαρασμού όπως αυτά που βίωσε η Ιαπωνία – και επιχειρεί σήμερα να βγει τονώνοντας τον πληθωρισμό. Μπορούμε εντούτοις να είμαστε αισιόδοξοι. Η ΕΕ επέδειξε περισσότερες αντοχές από ό,τι φαντάζονταν πολλοί, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ και την Ασία. Είναι πάντα εδώ. Εχει ατού που η κρίση δεν διέβρωσε, έχει αδυναμίες που απειλούν να παραταθούν.

Πρώτη διαπίστωση: η κρίση κατάφερε πλήγμα στο κύρος της Ευρώπης. Η ευρωζώνη φέρει την κύρια ευθύνη για αυτή την αμαυρωμένη, συρρικνωμένη εικόνα του συνόλου της Ευρώπης. Η Ασία, η Λατινική και η Βόρεια Αμερική, για να μη μιλήσουμε για την Αφρική, παρακολούθησαν άναυδες το θλιβερό θέαμα που προσέφεραν τα 17 μέλη της ευρωπαϊκής νομισματικής ένωσης.

Η αδυναμία ορισμένων από τις πλουσιότερες χώρες του πλανήτη να διαχειριστούν μια κρίση πληρωμών σε οικονομίες σχετικά περιθωριακές – της Ελλάδας, της Ιρλανδίας ή της Πορτογαλίας – εξέπληξε. Θα ανέμενε κανείς πως αυτοί οι συστημικοί κίνδυνοι θα εντοπίζονταν και θα αντιμετωπίζονταν γρήγορα. Δεν έγινε έτσι. Αλλά το να απευθύνει μια οντότητα που καυχιέται πως είναι ένας από τους πρώτους τόπους ευημερίας στον πλανήτη έκκληση στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο για να σωθεί, ιδού τι δεν είναι έτοιμος να ξεχάσει ο Νότος – και κάτι που αναμφισβήτητα συνέβαλε στη φθορά της ευρωπαϊκής εικόνας.

Το ευρώ επέζησε. Παρότι η δημογραφική βαρύτητα της Ευρώπης δεν παύει να μειώνεται, διατηρεί την οικονομική της έλξη. Αν όμως η ΕΕ δεν βγει από την ύφεση και τη μαζική ανεργία, θα αποδυναμωθεί ακόμα περισσότερο εκ των έσω. Ο ευρωσκεπτικισμός θα ενισχυθεί στην ίδια την καρδιά της Ευρώπης. Διασπαστικές δυνάμεις επιτελούν ήδη το έργο τους· η επιτυχία ή η αποτυχία τους θα εξαρτηθεί από την εξέλιξη δύο καμπυλών: της απασχόλησης και της ανάπτυξης.

Δικαίως  Ή αδίκως, η Ευρώπη φέρει, για ένα κομμάτι της κοινής γνώμης, την ευθύνη των οικονομικών και κοινωνικών δραμάτων της εποχής. Για πολλούς δημαγωγούς, είναι ένας τρόπος να περιφρονήσουν τα διαρθρωτικά ελαττώματα που αποδυναμώνουν την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών χωρών.

Οι πιθανότητες ενός «ευρωπαϊκού άλματος» εξαρτώνται κατ’ αρχήν από την ίδια την Ευρώπη, περισσότερο ακόμα και από την εξέλιξη των άλλων μπλοκ οικονομικής ισχύος αυτών των αρχών του αιώνα. Αν δεν γίνει εκ νέου ζώνη ανάπτυξης, η ΕΕ θα δυσκολευτεί να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της στον κόσμο και να του επιβάλει λίγο τους κανόνες της – αυτός άλλωστε είναι ο μοναδικός και ο πλέον ευγενής τρόπος να προβάλει τη δύναμή της.

Ο Περικλής Δημητρολόπουλος απουσιάζει εκτάκτως.