[Ενστάσεις] Η απεργία και η γνώση

Ο Αγγελος Ελεφάντης (1936-2008), μία από τις πιο ανήσυχες προσωπικότητες της δημοκρατικής Αριστεράς, εκδότης του περιοδικού «Πολίτης» και δρώσα συνείδηση του χώρου, σκέψη που κανείς δεν θα διανοούνταν να την ταυτίσει με κλισέ και κομματικές υστεροβουλίες, ενώ σχετίστηκε πολύ με τα πράγματα του πανεπιστημίου επέστρεφε συχνότατα στα θέματα της Μέσης Εκπαίδευσης.

Θεωρώντας ότι η πραγματική υποδομή αποκτιέται στο σχολείο, έγραφε πολύ συχνά για την ανάγκη γυμνάσιο και λύκειο να λειτουργήσουν ως αυτόνομη βαθμίδα εκπαίδευσης. Να μην είναι, δηλαδή, ένα μεταβατικό σκαλοπάτι ανάμεσα στο σχολείο που παρέχει τα βασικά γράμματα και στο πανεπιστήμιο πάροχο πτυχίων-εργαλείων για την αγορά εργασίας (και πρωτίστως για το Δημόσιο) αλλά, κυρίως, εργαστήρι διαμόρφωσης ώριμων πολιτών, στους οποίους θα προσφέρονται οι βασικές γνώσεις, εφόδια για την εξέλιξή τους στο μέλλον.

Τα τελευταία χρόνια ο Ελεφάντης απογοητευόταν όλο και περισσότερο. Εβλεπε το σχολείο να μετατρέπεται σε εργαλείο προετοιμασίας των μαθητών για τις εξετάσεις που θα τους εισήγαν στην πανεπιστημιακή σχολή ή στο ΤΕΙ. Την κριτική γνώση και την καλλιέργεια ελεύθερα σκεπτομένων πνευμάτων να αντικαθίστανται από την έφεση στην παπαγαλία. Κάπως έτσι, έλεγε, η γνώση μπήκε στα λυσάρια, προεκτάθηκε στα φροντιστήρια και, πλέον, έχει παραμέτρους μέτρησης ακόμη και στην έκθεση: αν ο κομφορμιστικός μικροαστισμός και η δήθεν εθνική ιδεολογία δεν είναι συστατικό των απόψεων που εκθέτει ο μαθητής, ουαί κι αλίμονό του – και άλλωστε γι’ αυτό τον προετοιμάζει μια ζωή και ο δάσκαλος και ο φροντιστής (σε κάποιες περιπτώσεις, ναι, μη σοκάρεστε, είναι το ίδιο πρόσωπο).

Για την κατάσταση αυτή πρωτίστως φταίει το Κράτος – αλλά και η κοινωνία δεν πάει πίσω, βολεύεται, παρατηρούσε ο Ελεφάντης («Πολίτης», Μάιος 2004). Αραγε, ρωτούσε, όλα αυτά σημαίνουν την απαξίωση της μόρφωσης και του μορφωμένου ανθρώπου; Και πώς μπορούν να προχωρήσουν οι κοινωνίες χωρίς μορφωμένους ανθρώπους;

Παρατηρώ ότι από τις πύρινες ανακοινώσεις των συνδικαλιστών της ΟΛΜΕ, ο χαρακτήρας του σχολείου, η γνώση, η μόρφωση και ο μορφωμένος άνθρωπος απουσιάζουν. Τα προβλήματα είναι οι ώρες εργασίας, η κακή αξιολόγηση, τα επιδόματα, οι διορισμοί και βεβαίως ο αγώνας, η αποτελεσματικότητά του, η μείωση του κόστους του (σε χρήματα, όχι στη γνώση) – το θέμα δηλαδή είναι το δημοσιοϋπαλληλίκι, όχι καθαυτή η δουλειά τους, η διαμόρφωση των αυριανών πολιτών. Με τον ίδιο τρόπο, δυστυχώς, με συνδικαλιστικά επιχειρήματα, απαντά και η Πολιτεία.

Και το σχολείο; Για το σχολείο καθαυτό δεν νοιάζονται ούτε η Πολιτεία ούτε ο συνδικαλισμός. Ανησυχούν μόνο μεμονωμένοι εκπαιδευτικοί (είναι πολλοί, αλλά δεν ακούγονται), μαθητές, γονείς που πιστεύουν στη γνώση. Και, δυστυχώς, από εκείνους που επικαλούνται πολιτικά την κληρονομιά του Ελεφάντη, ελάχιστοι ανησυχούν πραγματικά.