[Κιόσκι] Η δημοκρατία αντεπιτίθεται

Ο γάλλος υπουργός Παιδείας συμπυκνώνει την ιδέα σε τέσσερις λέξεις: «Διδασκαλία της Κοσμικής Ηθικής». Πρόκειται για ένα μάθημα το οποίο θα διδάσκεται στα σχολεία από το 2015 και που, όπως δήλωσε ο ίδιος στη Monde, είναι ένας συνδυασμός γνώσης και στοχασμού πάνω στις αξίες, στις αρχές και στους κανόνες που επιτρέπουν τη συνύπαρξη στη δημοκρατία σύμφωνα με τα κοινά ιδανικά της ελευθερίας, της ισότητας και της αδελφότητας. Ο υπουργός Παιδείας αισθάνθηκε την ανάγκη να διευκρινίσει ότι αυτή η κοσμική ηθική δεν θα βρίσκεται στον αντίποδα της θρησκείας, δεν θα είναι μια ηθική του κράτους, μια ορθοδοξία απ’ την ανάποδη. Θα είναι το αντίθετο του δογματισμού, ένα μάθημα ελευθερίας της συνείδησης και της κριτικής σκέψης.

Η κοινή γνώμη στη Γαλλία είναι ενθουσιασμένη. Σύμφωνα με δημοσκόπηση που είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα Dimanche Ouest – France τον Σεπτέμβριο του 2012, όταν ο υπουργός είχε πετάξει για πρώτη φορά την ιδέα, το 91% έκρινε θετικά την πρόταση, από τους οποίους οι μισοί «απολύτως» θετικά. Σύμφωνα με τον υπουργό, ενθουσιασμένοι είναι και οι δάσκαλοι. Το μάθημα αυτό θα τους επιτρέψει να μεταδώσουν στους μαθητές τους τις αξίες της δημοκρατίας και μάλιστα σε μια δύσκολη περίοδο όχι μόνο οικονομικής και κοινωνικής κρίσης αλλά επιπλέον μιας κρίσης της κοινωνίας των πολιτών, μιας κρίσης ηθικής.

Μαθαίνεται, λοιπόν, η δημοκρατία; Μπορεί να γίνει αντικείμενο διδασκαλίας; Τι είναι αυτά τα μέτρα «ηθικοποίησης της δημόσιας ζωής» που θα συζητηθούν σήμερα στο Υπουργικό Συμβούλιο; Οι πραγματικές απαντήσεις σε αυτές τις ερωτήσεις θα δοθούν στην πράξη. Οι λόγος όμως που βρίσκεται πίσω από αυτές τις πρωτοβουλίες είναι προφανής. Η Γαλλία ανησυχεί. Υπάρχει μια επιτακτική ανάγκη θωράκισης της δημοκρατίας, οι καιροί επιβάλλουν τη δημιουργία μιας ισχυρής γραμμής άμυνας. Η ισορροπία ανάμεσα στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις έχει διασαλευτεί, η σχέση ανάμεσα στο ιδιωτικό και το δημόσιο έχει διαβρωθεί. Το βασανιστικό ερώτημα είναι πώς θα θέσουμε και πάλι την πολιτική και την οικονομία στην υπηρεσία του κοινού καλού. Και να μην έχουμε καμία αμφιβολία, αυτό το κοινό καλό πρέπει να το επαναπροσδιορίσουμε, πρέπει να το τοποθετήσουμε και πάλι στο πλαίσιο των αξιών που επιτρέπουν τον σεβασμό και τη συνύπαρξη των ατομικών ελευθεριών.

Η τεράστια σημασία της συζήτησης που ανοίγει στη Γαλλία βρίσκεται στο γεγονός ότι στη γειτονική Ιταλία ένας κωμικός – πολιτικός κήρυξε προχθές, ακόμη μια φορά, τον θάνατο της δημοκρατίας. Την αξία της μπορεί να την βρει κανείς κι αλλού: στο ανόητο ερώτημα μιας δημοσκόπησης για τη χούντα, στην ακατανόητη σύγκριση της δημοκρατίας με μια δικτατορία, στο σύνθημα για τη Βουλή – μπουρδέλο, στις ψεύτικες κρεμάλες. Εάν το μάθημα της Κοσμικής Ηθικής, ή όπως αλλιώς ονομαστεί, δεν εκφυλιστεί σε μια ελληνική Αγωγή του Πολίτη, το κέρδος για τη γαλλική κοινωνία θα είναι τεράστιο. Οταν αλλού θα μετράμε μόνο ζημιές.