[Διαστάσεις] Να πάμε για ψάρεμα;

Για μια ανακεφαλαίωση είναι ασφαλώς νωρίς. Οι σαρωτικές εξελίξεις του τελευταίου δεκαπενθημέρου, όμως, αναδεικνύουν χωρίς αμφιβολία ορισμένα ερωτήματα. Το πρώτο αφορά την Κύπρο. Υπήρχε άλλη λύση; Ορισμένοι οικονομολόγοι απαντούν θετικά, αλλά υπό έναν όρο: να εγκαταλείψει το νησί την ευρωζώνη («Cyprexit»). Ο Πολ Κρούγκμαν, για παράδειγμα, προτείνει στους Κυπρίους να ασχοληθούν με τη γεωργία (αν και παραδέχεται ότι δεν σκαμπάζει και πολλά). Κάποιος άλλος επισήμανε ότι οι Ισλανδοί το έριξαν στο ψάρεμα. Θα μπορούσε να πέσουν κι άλλες ιδέες στο τραπέζι. Υπάρχουν όμως δύο προβληματάκια. Το ένα είναι πρακτικό: η Κύπρος εισάγει όλα τα είδη που χρειάζεται, από τρόφιμα και λιπάσματα μέχρι πρώτες ύλες και υπολογιστές. Μια υποτιμημένη λίρα θα έστελνε τις τιμές όλων αυτών των προϊόντων στα ύψη. Το άλλο είναι γεωπολιτικό: η ρήξη της Κύπρου με την Ευρώπη θα την οδηγούσε σε επικίνδυνη απομόνωση.

Μα η επιβολή περιορισμών στις κινήσεις κεφαλαίων δεν οδηγεί σε ένα ευρώ δύο ταχυτήτων; Σωστό, αλλά δεν γινόταν αλλιώς. Αλλωστε, ο στόχος είναι τα σχετικά μέτρα να αρθούν το συντομότερο δυνατό. Και ο στόχος αυτός είναι εφικτός αφού οι Κύπριοι, παρότι δικαιολογημένα οργισμένοι τόσο με τους πολιτικούς τους όσο και με την Ευρώπη, δείχνουν αξιοθαύμαστη ψυχραιμία.

Αποτελεί τελικά η κυπριακή συνταγή ένα μοντέλο και για άλλες κρίσεις ή όχι; Η σχετική συζήτηση έχει ανοίξει. Το ζήτημα δεν είναι όμως τόσο αν «κινδυνεύουν οι καταθέσεις μου» όσο το κατά πόσον οι τράπεζες μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο. Ο Τζέιμς Τόμπιν, εκτός από την ιδέα του να επιβληθεί φόρος στις χρηματιστηριακές συναλλαγές, είχε επισημάνει εδώ και 25 χρόνια ότι ο γάμος ανάμεσα στην κατάθεση και στην πίστωση ήταν ένα ιστορικό ατύχημα. Κάποιοι αιρετικοί οικονομολόγοι μιλούν σήμερα για «τράπεζες περιορισμένης ευθύνης».

Πού οδηγούν όλα αυτά το ευρώ; Οι Κασσάνδρες, κυρίως στον αγγλοσαξονικό κόσμο, δεν έχουν σταματήσει εδώ και χρόνια να προβλέπουν το τέλος αυτού του εγχειρήματος. Τον Νοέμβριο του 2011, ο Βόλφγκανγκ Μινχάου των «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» είχε δώσει στους ευρωπαίους ηγέτες δέκα ημέρες για να σώσουν το κοινό νόμισμα (το θύμισε ο ίδιος με μπόλικο αυτοσαρκασμό πριν από λίγες ημέρες, επιμένοντας πάντως ότι το ευρώ δεν έχει πολλά χρόνια ζωής μπροστά του). Ο Κρούγκμαν κάθε τόσο προτείνει και σε μια άλλη χώρα να ακολουθήσει ένα μοναχικό δρόμο. Αλλά οι λαοί φαίνεται να έχουν άλλη άποψη. Παρά τα προβλήματα, παρά την γκρίνια για τη γερμανική ηγεμονία, η πλειονότητα των πολιτών στην Ελλάδα, στην Ιρλανδία, στην Πορτογαλία ή στην Ισπανία θεωρεί ότι η χώρα τους πρέπει να παραμείνει στο ευρώ.

Ολα καλά λοιπόν; Οχι βέβαια. Η εμμονή στη λιτότητα δεν απειλεί μόνο μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής οικονομίας, απειλεί ευθέως και τη δημοκρατία. Η λύση είναι μια επεκτατική πολιτική για την αναθέρμανση της οικονομίας, η λεγόμενη reflation. Και η ειρωνεία είναι ότι, αργά ή γρήγορα, τη λύση αυτή θα τη δώσει η Γερμανία.