[Επιφυλλίδα] Νάρκη στα θεμέλια της πόλης

Μέσα σε μιάμιση ώρα παρά δέκα λεπτά, το πρωινό της περασμένης Παρασκευής, θα μετρούσε κανείς ανεβοκατεβαίνοντας την Σταδίου, την Πανεπιστημίου και την Ακαδημίας ακριβώς πενήντα δύο επαίτες.

Αλλοι όρθιοι και άλλοι καθιστοί, με το κεφάλι σκυμμένο ή κρυμμένο μέσα στα γόνατά τους, με το δεξί χέρι απλωμένο με τρόπο που η χούφτα να σχηματίζει μια μικρή γούρνα. Αν γινόταν να συγκεντρωθούν και οι πενήντα δύο, θα είχαμε τον πληθυσμό ενός αξιοπρεπούς ορεινού χωριού της Ελλάδας. Ενα χωριό που, ακόμη κι αν δεν υπήρχε το όνομά του στον χάρτη, οπωσδήποτε θα απασχολούσε κάποια στιγμή – ίσως και ράθυμα – τη δημόσια διοίκηση ως μια ύπαρξη που θα έπρεπε να επιβιώσει.

Επειδή μιλάμε για έναν συγκλονιστικά μεγάλο αριθμό, έστω και αν η πλειονότητα των ανθρώπων που ζητιανεύουν καταλαμβάνει αναπόφευκτα τους μεγάλους δρόμους, χωρίς να σημαίνει ότι δεν θα τους δεις και σε άλλες περιοχές όπως στον Αγιο Αντώνιο ή στο Παγκράτι, αποκλείεται να μη σκεφτείς και να μην ανατριχιάσεις με τουλάχιστον δύο πράγματα: ποιο να είναι άραγε το αίσθημα του ανθρώπου που δρασκελίζει νωρίς το πρωί ή το απομεσήμερο το κατώφλι του σπιτιού του, της παράγκας του, της χαμοκέλας του, όπου τέλος πάντων μένει, για να πιάσει θέση στην κόγχη ενός κεντρικού ή απόμερου δρόμου;

Και επειδή το αίσθημα αυτό – όσο αναίσθητος και αν δείχνει – αποκλείεται να είναι το ίδιο με το αίσθημα ενός ανθρώπου που δρασκελίζει το κατώφλι του για να πάει σ’ ένα γραφείο ή σ’ ένα εργοστάσιο, το νιώθει κανείς να μεταφράζεται σε μια νάρκη στα θεμέλια της ίδιας της πόλης, που τη μοιραζόμαστε έτσι κι αλλιώς και οι επαίτες και οι μη επαίτες. Σε μια νάρκη που, κι αν δεν πρόκειται να εκραγεί ποτέ, τη νιώθει κανείς να υφίσταται ακόμη και την ώρα που η πόλη κοιμάται. Ή να προετοιμάζει άλλου είδους νάρκες που όταν εκραγούν θα τις χαρακτηρίσουμε ως βία ή ως τρομοκρατία.

Τι εννοούμε ακριβώς: όταν μια κοινωνία, όλοι μας δηλαδή, λογαριάζουμε εικόνες τόσο τρομακτικές και ορατές, αφού ξεδιπλώνονται δίπλα μας, όπως αυτή των πενήντα δύο επαιτών κατά μήκος τριών κεντρικών δρόμων, σαν μια συνθήκη περίπου φυσιολογική, το μη ορατό μέρος της επαιτείας θα οργανωθεί με δεκάδες απρόβλεπτες μορφές. Δεν είναι τυχαίο ότι δεν θα δεις ποτέ άνθρωπο να ζητιανεύει στους δρόμους της Φιλοθέης ή της Εκάλης. Δεν συμβαίνει όχι γιατί δεν υπάρχουν περαστικοί στους δρόμους αυτούς. Αλλά γιατί όποιος ζητιανεύει έχει κάνει τη στατιστική του και ξέρει ότι συνήθως οι ξεζουμισμένοι άνθρωποι που κυκλοφορούν στους μεγάλους δρόμους μπορεί αιφνίδια να γίνουν πολύ πιο ελεήμονες σε σχέση με τους μεγαλοαστούς. Οι μεγαλοαστοί αντιλαμβάνονται τη βοήθεια μόνο ως φιλανθρωπία, με την έννοια ότι δεν θα έρθουν ποτέ σε επαφή με τους ευεργετούμενους αφού η κατά πρόσωπο επαφή με τη δυστυχία, όπως συμβαίνει στους δρόμους, τους τρομάζει.

Είναι βλακώδες να υποτιμάμε τη δυναμική τού αισθήματος των ανθρώπων που ζητιανεύουν ή που έχουν οποιαδήποτε ανάγκη με το να θεωρούμε ότι ξεμπερδέψαμε μαζί τους άπαξ και τους ελεήσαμε. Φτάνει να παρατηρήσει κανείς έναν πολύ απλό αλλά και σοφό υπολογισμό τους: τα πρώτα κέρματα στο πλαστικό συνήθως κυπελλάκι που έχουν μπροστά τους τα βάζουν οι ίδιοι, γιατί ξέρουν πως, βλέποντάς τα, ακόμη κι ένας αδιάφορος περαστικός είναι πολύ πιθανόν να θελήσει να μιμηθεί τον ελεήμονα συνάνθρωπό του που προηγήθηκε – και που βέβαια δεν έχει υπάρξει!