[Ενστάσεις] Οι κυνοκέφαλοι

Το διάβαζα και το ξαναδιάβαζα αναρτημένο στην ανανεωμένη ιστοσελίδα των «Νέων» και έτριβα τα μάτια μου. Είναι ποτέ δυνατόν; Και όμως, η ακρίβεια του ρεπορτάζ της Μαίρης Αδαμοπούλου δεν αφήνει καμία αμφιβολία. Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, το περίφημο ΚΑΣ, η αρχαιολογία που λέγαμε παλιά, ζει σε έναν κόσμο πολύ μακρινό και πολύ ξένο από τον πραγματικό κόσμο.

Τι συνέβη; Σε λίγες ημέρες, στον εκθεσιακό χώρο του Παλέ ντε Τοκιό στο Παρίσι, διοργανώνεται έκθεση με τίτλο «Ηell as», στην οποία σύγχρονα ελληνικά έργα τέχνης συνομιλούν με ανάλογες καλλιτεχνικές εκφράσεις του παρελθόντος. Ξαφνικά, λίγο προτού αρχίσει η έκθεση, το ΚΑΣ αποφάσισε να μη δώσει την άδεια να εξαχθούν για να εκτεθούν δύο εικόνες του 18ου αιώνα που ανήκουν στη συλλογή του Βυζαντινού Μουσείου, το οποίο είχε συναινέσει στην παραχώρησή τους. Είναι θρησκευτικές αναπαραστάσεις άγνωστου καλλιτέχνη και απεικονίζουν, μεταξύ άλλων, τον Αγιο Χριστόφορο τον κυνοκέφαλο – έναν άγιο με πρόσωπο σκύλου. Οι επιμελητές της έκθεσης λένε για τη συγκεκριμένη μορφή ότι ενσωματώνει ταυτότητα, μορφή και παράδοση, επιχειρώντας να μας συμφιλιώσει με τον φόβο και τον θάνατο.

Αλλά το ΚΑΣ δεν αποδέχθηκε τις αναγνώσεις των επιμελητών. Και είχε αντίρρηση να αντιμετωπισθούν οι συγκεκριμένες εικόνες μόνο ως έργα τέχνης, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο θρησκευτικός και λατρευτικός τους χαρακτήρας. Και επειδή ήταν, προφανώς, δύσκολο να οργανωθεί παράλληλα στο Παρίσι και μία λιτανεία, με μπάντα, παππούληδες και πολύ λιβάνι, η αρχαιολογία αποφάσισε να μην πάνε οι εικόνες στο Παρίσι.

Αναζητώντας τις αρμοδιότητες του ΚΑΣ στην ιστοσελίδα του, διαπιστώνει κανείς ότι, κυρίως, φροντίζει για την προστασία των αρχαιοτήτων, την αναστήλωση των μνημείων, την ανάδειξη και τη διαχείριση των αρχαιολογικών χώρων, την ανέγερση και τη διαχείριση των μουσείων, την ανασκαφική δραστηριότητα των Εφορειών Αρχαιοτήτων, των Ανωτάτων Ερευνητικών Ιδρυμάτων, των Ερευνητικών Κέντρων και των Ξένων Αρχαιολογικών Σχολών, οι οποίες εδρεύουν στην Ελλάδα – τη συμβολή του, γενικώς, στην ανάδειξη της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς.

Δεν αναφέρεται πουθενά το δικαίωμα τα μέλη του ΚΑΣ να κρίνουν την ιδεολογική χρήση των αρχαιοτήτων που προστατεύουν. Το παρελθόν είναι ανοιχτό στην ερμηνεία, ιδίως μάλιστα στην επιστημονική ερμηνεία του. Αν δεν ήταν, δεν θα χρειαζόμασταν τόσες σχολές Ιστορίας και Αρχαιολογίας, δεν θα χρειάζονταν βιβλία, έρευνες, ιδεολογικές αγωνίες, καβγάδες. Θα βολευόμασταν με τον Παπαρρηγόπουλο, άντε και με την Ιερά Σύνοψη.

Εν πάση περιπτώσει, εν προκειμένω συμβαίνει ακόμη μία φορά ό,τι συνήθως συμβαίνει στην Ελλάδα. Ενα μη θέμα γίνεται θέμα, ίσως πάρει και διεθνείς διαστάσεις, ίσως δηλαδή βοηθήσει ορισμένους ξένους που αναρωτιούνται για την ιδιαιτερότητα της χρεοκοπημένης Ελλάδας να διαβάσουν τα χαρακτηριστικά αυτής της ιδιαιτερότητας. Κυριότερο από τα χαρακτηριστικά αυτά είναι ότι στο όνομα ενός ένδοξου παρελθόντος πολεμάμε με κάθε τρόπο το παρόν μας.

Και τη λογική.