Habemus γρίφους και σκιές

Επισήμως είναι η κούραση των 85 χρόνων, το ασήκωτο βάρος του υψηλού καθήκοντος, η ανάγκη να αφιερωθεί στην προσευχή στη δύση της ζωής του. Ο Γιόζεφ Ράτσινγκερ, 265ος προκαθήμενος της Καθολικής Εκκλησίας, έγινε ένας από τους ελάχιστους ποντίφικες και ο πρώτος από το 1415 και τον Γρηγόριο ΙΒ’ που αποφάσισε να κατεβεί από τον θρόνο της Αγίας Εδρας χωρίς να περιμένει το βιολογικό του τέλος.

Η λιτή ανακοίνωση έγινε στη γλώσσα των Λατίνων. Χρειάστηκαν οι γνώσεις στα λατινικά της δημοσιογράφου του Ιταλικού Πρακτορείου Ειδήσεων Τζοβάνα Κίρι για να μεταφραστεί αμέσως η είδηση και να κάνει τον γύρο του κόσμου.

Η ΕΚΠΛΗΞΗ. Η απόφαση του Βενέδικτου ΙΣΤ’ αιφνιδίασε πολλούς στο Βατικανό – «έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία», δήλωσε ο πρωτοπρεσβύτερος του Κολεγίου των Καρδιναλίων. Ενα από τα λίγα πρόσωπα που είχαν πληροφορηθεί την πρόθεση του Πάπα, προϊόν μακράς περισυλλογής και στοχασμού σύμφωνα με τον ίδιο, ήταν ο αδελφός του. «Ηξερα την απόφασή του, όταν μου τη γνωστοποίησε μου είπε ότι δεν θα μου άρεσε. Αλλά μόνο αυτός μπορεί να κρίνει πόσο δυνατός είναι ψυχικά και σωματικά κι εγώ δεν μπορώ παρά να σεβαστώ την επιλογή του», δήλωσε ο αδερφός του Γκέοργκ Ράτσινγκερ, ιερέας και διευθυντής της γερμανικής εκκλησιαστικής χορωδίας.

Το επίσημο όργανο του Βατικανού, ο «Οσερβατόρε Ρομάνο», έγραφε στο κύριο άρθρο του ότι η απόφαση είχε ληφθεί μετά τα μακρινά ταξίδια στο Μεξικό και στην Κούβα, τον Μάρτιο του 2012.

Γεγονός είναι ότι στις 28 Φεβρουαρίου, ημέρα κατά την οποία ο παπικός θρόνος θα μείνει κενός, ο Βενέδικτος ΙΣΤ’ θα έχει συμπληρώσει 7 χρόνια, 10 μήνες και 9 ημέρες στην κεφαλή της Καθολικής Εκκλησίας. Σχεδόν οκτώ χρόνια που σημαδεύτηκαν από ένα τεράστιο σκάνδαλο παιδεραστίας, συνοδεύτηκαν από πολλές σκιές και βάρυναν από μερικές σκληρές συγκρούσεις. Θα μπορούσε πίσω από την παραίτηση να κρύβεται μια από αυτές τις βαριές σκιές; Η χαρακτηριστική μυστικοπάθεια του Βατικανού δύσκολα θα αφήσει χώρο σε άλλες υποθέσεις, πέραν της επίσημης εκδοχής του ίδιου του ποντίφικα.

«Δεν προκύπτει ότι υπάρχει κάποια ασθένεια που να σχετίζεται με την απόφαση. Ο Πάπας λέει πολύ σαφώς, με τη σπάνια εντιμότητά του, ότι τους τελευταίους μήνες μειώθηκε το σθένος του», ανέφερε σε συνέντευξη Τύπου ο πατέρας Λομπάρντι. Η αλήθεια είναι στην περίπτωση του Βενέδικτου ΙΣΤ’ ο λευκός καπνός από την Καπέλα Σιξτίνα βγήκε όταν ο καρδινάλιος Γιόζεφ Ράτσινγκερ ήταν 78 ετών. Ηταν ένας από τους γηραιότερους καρδιναλίους που εξελέγησαν ποτέ. Ηταν όμως και το «Ροτβάιλερ του Θεού», που δεν εγκατέλειψε ποτέ τις υπερσυντηρητικές θέσεις του και το δόγμα της αγνότητας και της καθαρότητας στο οποίο πίστευε τυφλά.

Η ΔΙΑΡΡΟΗ. Το τελευταίο πλήγμα στο σχετικά σύντομο διάστημα κατά το οποίο ήταν Πάπας, είναι η υπεξαίρεση και διαρροή εμπιστευτικών εγγράφων του ποντίφικα από τον οικονόμο του Πάολο Γκαμπριέλε. Η υπόθεση θρησκευτικής κατασκοπείας ολοκληρώθηκε τον περασμένο Δεκέμβριο με την απονομή χάριτος από τον Βενέδικτο ΙΣΤ’ στον καταδικασθέντα οικονόμο. Τι περιείχαν εκείνα τα έγγραφα; Σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή, ιστορούσαν τις υπόγειες διαμάχες στο Βατικανό και παρουσίαζαν με λεπτομέρειες τις υποψίες για ενδεχόμενα κρούσματα διαφθοράς. Η υπόθεση άφησε μια γεύση κουκουλώματος. Αυτό που υποτίθεται ότι ήταν το Wikileaks του Βατικανού, ένας όγκος από άπλυτα που θα έβγαιναν στη φόρα, περίπου έσκασε σαν φούσκα.

Αντίθετα, στην υπόθεση της παιδεραστίας το κουκούλωμα ήταν κάτι παραπάνω από εμφανές. Ο ορυμαγδός των αποκαλύψεων και των καταγγελιών έπεφτε πάνω στην παπική σιωπή. Μόνο την Κυριακή των Βαΐων του 2010 ο Ποντίφικας δήλωσε στο χριστεπώνυμο πλήθος που είχε συγκεντρωθεί στη βασιλική του Αγίου Πέτρου ότι δεν τον τρομάζουν τα «ασήμαντα κουτσομπολιά» του Τύπου.

Τα «κουτσομπολιά» ήταν ένα τσουνάμι αποκαλύψεων που άγγιζε ακόμη και τον ίδιο προσωπικά. Ως καρδινάλιος, ο Γιόζεφ Ράτσινγκερ ήξερε αλλά δεν μιλούσε. Πληροφορίες που είδαν το φως της δημοσιότητας πέρυσι, ήθελαν και τον αδελφό του να ξέρει. Την ίδια χρονιά ο Πάπας είχε επιχειρήσει να ξεπλύνει το σκάνδαλο με μια επιστολή συγγνώμης προς τους Ιρλανδούς που είχαν πέσει θύματα παιδεραστίας από καθολικούς ιερείς. Τα θύματα από την Ιταλία, τις ΗΠΑ, την Αυστραλία, την Ελβετία, τη Γερμανία, την Αυστρία και την Ολλανδία δεν είχαν ανάλογη τύχη. Ο υπέρμαχος του δόγματος της αγνότητας και της καθαρότητας δεν έδειξε ποτέ ότι είχε διάθεση για μια πραγματική κάθαρση.

ΚΑΝΤ ΚΑΙ ΓΑΤΕΣ. Η παραίτηση του Πάπα πιθανότατα θα βρει μια θέση στα μυστήρια του Βατικανού. Οι πιστοί δεν θα μάθουν ποτέ όσα γνωρίζουν οι τοίχοι των κτιρίων της Αγίας Εδρας. Από σχετικό μυστήριο καλύπτεται και η μάλλον αντιφατική προσωπικότητά του. Υπήρξε κάποτε ένας Γιόζεφ Ράτσινγκερ που αγαπούσε την κλασική μουσική, λάτρευε τις γάτες και τσίταρε Καντ. Ηταν ένας καθολικός ιερέας που υποστήριζε με θέρμη τον εκδημοκρατισμό της Καθολικής Εκκλησίας και τον διαθρησκευτικό διάλογο, ο νεότερος θεολογικός σύμβουλος της Β’ Οικουμενικής Συνόδου του Βατικανού, η οποία είχε οδηγήσει στην πιο ριζοσπαστική αναμόρφωση της Καθολικής Εκκλησίας από την εποχή του Μεσαίωνα. Ενας ταπεινός καθηγητής Δογματικής Θεολογίας στο Τίμπινγκεν που πήγαινε στο πανεπιστήμιο με ποδήλατο καλύπτοντας με μπερέ το κεφάλι του.

Τι απέμεινε από εκείνον τον Ράτσινγκερ; Μάλλον λίγα πράγματα. Ο Βενέδικτος ΙΣΤ’ πάτωσε στο θέμα της συμφιλίωσης των θρησκειών. Τον Σεπτέμβριο του 2006 εξόργισε τους μουσουλμάνους μνημονεύοντας τη φράση του αυτοκράτορα του Βυζαντίου Εμμανουήλ Β’ Παλαιολόγου ότι «ο Μωάμεθ έφερε στον κόσμο μόνο διαβολικά και πράγματα όπως η επιβολή της θρησκείας του με το σπαθί». Οι προτεστάντες ενοχλήθηκαν από ένα έγγραφο που υποβάθμιζε την Εκκλησία τους σε απλές εκκλησιαστικές κοινότητες, οι ιθαγενείς της Λατινικής Αμερικής από τη δήλωσή του ότι οι ιεραποστολές στον Νέο Κόσμο «δεν αντιπροσώπευαν την επιβολή μιας ξένης κουλτούρας», οι Εβραίοι με την απόφασή του να προτείνει την οσιοποίηση του Πίου ΙΒ’, του αμφιλεγόμενου ποντίφικα που στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο φέρεται να είχε αγαστή συνεργασία με τους Ναζί. Επειτα είναι οι απόψεις για τις γυναίκες που πρέπει να στέκονται υποτακτικά δίπλα στους συντρόφους τους, η απόλυτη διαφωνία του στη χειροτονία των γυναικών, ο αποκλεισμός οποιασδήποτε σκέψης περί άρσης της αγαμίας των καθολικών ιερέων.

Αυτό που ενδεχομένως θα βαρύνει τον Πάπα Βενέδικτο ΙΣΤ’, εξίσου με τη συγκάλυψη του σκανδάλου παιδεραστίας, είναι η ανεξήγητη επιμονή του να εξορίσει στην κόλαση τη χρήση προφυλακτικών αφήνοντας την Μαύρη Ηπειρο στο έλεος του AIDS. Ως συνταξιούχος πάπας θα έχει τον χρόνο να σκεφτεί πολλά, κυρίως ότι δεν ήταν αλάθητος.