Τα μπλουζ της ερήμου

Ελάχιστες είναι οι χώρες στις οποίες η μουσική έχει τόσο βαθιά κοινωνική, πολιτιστική και πολιτική σημασία όσο στο Μάλι. Η πλούσια και πολυποίκιλη όμως μουσική παράδοση της χώρας βρίσκεται πλέον υπό διωγμόν από τις ομάδες ακραίων ισλαμιστών που ελέγχουν τα δύο τρίτα της χώρας. Ακόμη και το περίφημο Φεστιβάλ στην Ερημο, παρά τη διεθνή φήμη του (ή ίσως εξαιτίας αυτής), εκδιώχθηκε από τη χώρα, ενώ μια εκδοχή του με τίτλο «Η ψυχή της Σαχάρας» παρουσιάζεται σήμερα στο Barbican του Λονδίνου και αύριο στο Royal Concert Hall της Γλασκώβης.  

Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα οδυνηρή για τους μουσικούς από τα βόρεια της χώρας, ειδικά για τα γκρουπ νομάδων Τουαρέγκ, όπως η εξαιρετικά δημοφιλής στη Δύση ροκ κολεκτίβα των Tinariwen, οι οποίοι πριν από λίγες ημέρες είδαν να συλλαμβάνεται ένα από τα παλαιότερα μέλη τους από την οργάνωση ισλαμιστών Ανσάρ Ντιν.  

Οι Tinariwen ιδρύθηκαν από τον Ιμπραχίμ Αγκ Αλχαμπίμπ, ο οποίος όταν ήταν τεσσάρων μόλις ετών υπήρξε μάρτυρας της εκτέλεσης του αντάρτη τουαρέγκ πατέρα του κατά την εξέγερση των νομάδων στο Μάλι το 1963. Μικρός ακόμη, επιχειρούσε στην κιθάρα του συνδυασμούς της παραδοσιακής μουσικής της φυλής του με κομμάτια της σύγχρονης αραβικής ποπ. Το μείγμα έγινε πιο εκλεκτικό (και εκρηκτικό) όταν ήρθε σε επαφή με το δυτικό ροκ και στα τέλη της δεκαετίας του ’70 είχε σχηματίσει μαζί με άλλους τουαρέγκ αντάρτες που ζούσαν στην έρημο σε καθεστώς ημιπαρανομίας ήδη τον πυρήνα του γκρουπ, το οποίο αν και δεν είχε ακόμη επίσημο όνομα το κοινό άρχισε να προσφωνεί Kel Tinariwen, όνομα που στη διάλεκτο ταμασέκ των νομάδων σημαίνει «Οι άνθρωποι της ερήμου». Το 1980, ο ηγέτης της Λιβύης Μουαμάρ Καντάφι, φιλοδοξώντας να επεκτείνει την κυριαρχία του στο Τσαντ, τον Νίγηρα και αλλού, προσκάλεσε όλους τους νεαρούς Τουαρέγκ που ζούσαν παράνομα στη Λιβύη να πάρουν την υπηκοότητα υπηρετώντας στον λιβυκό Στρατό για εννέα μήνες. Ο Αγκ Αλχαμπίμπ μαζί με τα μέλη του γκρουπ αποδέχθηκαν την πρόσκληση. Το 1989, η κολεκτίβα – η οποία είχε αποκτήσει και επίσημα το όνομα Tinariwen ενώ οι κασέτες με τη μουσική τους κυκλοφορούσαν από χέρι σε χέρι στην περιοχή της Σαχάρας – μετακόμισε στο Μάλι, έναν χρόνο πριν από την εξέγερση των Τουαρέγκ εναντίον της κυβέρνησης της χώρας. Στην εξέγερση συμμετείχαν και μέλη του γκρουπ, μετά όμως από την ειρηνευτική συμφωνία τον Ιανουάριο του 1991 εγκατέλειψαν το ένοπλο αντάρτικο για να αφοσιωθούν αποκλειστικά στη μουσική τους (αυτό το βαρύ αλλά σαγηνευτικό χαρμάνι κιθαριστικού ροκ με παραδοσιακά μοτίβα), η οποία σε συνδυασμό με την εντυπωσιακά εξωτική εμφάνιση των Tinariwen δεν άργησε να τους κάνει δημοφιλείς στη Δύση, πρώτα στη Γαλλία, μετά στην υπόλοιπη Ευρώπη και στις ΗΠΑ.

Η δημοτικότητα των Tinariwen άνοιξε τον δρόμο σε πολλούς νεότερους επιγόνους τους, με πιο επιφανείς τα τελευταία χρόνια τους Tamikrest, από το Βορειανατολικό Μάλι. Το γκρουπ ιδρύθηκε το 2006, όταν ο μέσος όρος ηλικίας των μελών (η εφηβεία των οποίων σημαδεύτηκε από την εξέγερση και τον θάνατο πολλών συγγενών και φίλων στον αγώνα των Τουαρέγκ για αυτονομία) ήταν λίγο πάνω από τα είκοσι χρόνια. Η απογείωσή τους στο διεθνές στερέωμα, ειδικά από τη στιγμή που ήρθαν σε επαφή με μουσικούς και παραγωγούς από τη Δύση, είναι ήδη εντυπωσιακή. Το πιο πρόσφατο άλμπουμ τους (όπως και των Tinariwen) κυκλοφόρησε στα τέλη του 2011, με τεράστια καλλιτεχνική αλλά και εμπορική απήχηση στην πατρίδα τους, αλλά και στη Δύση. Από τότε, προσπαθούν να προσαρμοστούν στα νέα εκρηκτικά δεδομένα της περιοχής, αναζητώντας συχνά καταφύγιο στην έρημο, αλλά και στη Γαλλία. Οι Tamikrest όμως (το όνομα σημαίνει «ειρήνη» αλλά και «συμμαχία»), όπως και οι υπόλοιποι εκπρόσωποι του τουαρέγκ ροκ έχουν ζήσει και χειρότερα, έχοντας σκληραγωγηθεί με τρόπους που οι δυτικοί συνάδελφοί τους δεν μπορούν καν να διανοηθούν.