«Αλέκος Παναγούλης, ο Δον Κιχώτης που πέθανε στο όνομα όλων μας»

Για τον Αλέκο Παναγούλη, τον «Δον Κιχώτη που ακολούθησε το όνειρό του και δολοφονήθηκε από όλους μαζί», μιλά η Φαλάτσι στις διαλέξεις της που τυπώνονται για πρώτη φορά σε βιβλίο και όπου λέει επίσης ότι συγγραφή και εξουσία είναι, μεταξύ τους, δύο έννοιες ασυμβίβαστες

Σε μια διάλεξή της, και ενώ μιλούσε για το μυθιστόρημά της «Ενας άντρας», είπε πως και αναγνώστες που δεν θα το περίμενε ποτέ κανείς έφτασαν να ταυτιστούν με τον πρωταγωνιστή του βιβλίου Αλέκο Παναγούλη. Μέχρι και μια… γιαγιά από το Μιλάνο:

«Ας φέρω ένα παράδειγμα προσωπικό, από το μυθιστόρημά μου “Ενας άντρας”», λέει. «Ας αναλογιστούμε τα κεφάλαια στα οποία διηγούμαι τα χρόνια του εγκλεισμού του Αλέκου Παναγούλη, τα χρόνια του στην απομόνωση ενός κελιού. Στη φυλακή δεν έχω μπει ποτέ, τουλάχιστον ακόμη. Δεν έχω αισθανθεί ποτέ την απομόνωση ενός κελιού. Και δεν έχω υπάρξει ποτέ άντρας. Ωστόσο κατάφερα να τα αφηγηθώ αρκετά καλά, μου είπανε, και κάποιος που ήταν πολιτικός κρατούμενος για πολλά χρόνια έμεινε άναυδος από την ακρίβεια με την οποία περιέγραψα την πνευματική και φυσική ατροφία που προκαλείται από την απουσία διαλόγου με άλλους ανθρώπους, από την έλλειψη σκέψης όταν δεν υπάρχουν στοιχεία για σκέψη καθώς ο κρατούμενος επαφίεται μονάχα σε όσα έχουν αποτυπωθεί στη μνήμη του. “Ετσι ακριβώς συμβαίνει”, αναφώνησε εκείνος ο άνθρωπος».

«Ηταν ο Αλέκος», ο ήρωας του βιβλίου, «αυτός που σας τα διηγήθηκε;», τη ρώτησε. «Οχι, δεν το έκανε. Μου είχε διηγηθεί πολλά πράγματα από τα χρόνια του εγκλεισμού του, αλλά αυτό δεν μου το είχε επισημάνει. “Τότε πώς τα γνωρίζετε;” θα ρωτήσετε. “Τα φαντάστηκα” σας απαντώ. Ο λόγος που ο συγγραφέας είναι ικανός για όλα αυτά, πιστεύω, είναι το ότι το πραγματικό σχολείο ενός συγγραφέα είναι η ίδια η ζωή, αρχίζοντας από τη δική του ζωή. Και, με δεδομένο ότι η κύρια εργασία του είναι η παρατήρηση της ζωής, ο συγγραφέας δεν διαχωρίζει ποτέ την προσωπική του ζωή από τη δουλειά του. Δεν αφαιρείται ποτέ. Ολα όσα κάνει, αισθάνεται, σκέφτεται, βλέπει, κατανοεί, εισέρχονται στη γραφή του σαν ένα υγρό που ρέει μέσω ενός χωνιού μέσα σ’ ένα μπουκάλι. Ακόμα και όταν κοιμάται και ονειρεύεται, ακόμα και όταν αγαπάει και κάνει έρωτα. Αν υπήρχε ένας άνθρωπος που δεν έμοιαζε σε κανέναν άλλον, αυτός ήταν ο Αλέκος. Ωστόσο, από τα γράμματα που έλαβα, έμεινα έκπληκτη από τον αριθμό των ανθρώπων που είχαν διαβάσει το βιβλίο και ταυτίζονταν μ’ εκείνον. Το πιο συγκλονιστικό ήταν το γράμμα μιας γιαγιάς από το Μιλάνο. Τι κοινό μπορεί να έχει μία γιαγιά από το Μιλάνο μ’ έναν έλληνα ήρωα γύρω στα τριάντα που επιδιώκει να ανατινάξει το αυτοκίνητο ενός δικτάτορα και έπειτα από οχτώ χρόνια δολοφονείται με τη σειρά του μέσα σ’ ένα αυτοκίνητο; Στο γράμμα της η γιαγιά μού έγραψε “Εγώ είμαι ο Αλέκος”. Και παρ’ όλο που συνεχίζω να αναρωτιέμαι γιατί, με ποια έννοια, πιστεύω πως πράγματι το σκεφτόταν».    

Μεταξύ των όσων πραγματεύεται η Φαλάτσι ενδιαφέρουσα είναι η άρνησή της να δεχτεί οποιαδήποτε σχέση μεταξύ της συγγραφής και της εξουσίας. Θεωρούσε πως οι δύο έννοιες είναι ασυμβίβαστες μεταξύ τους, καθώς ο πολιτικός μπορεί να υπάρξει δίχως την ελευθερία και την αμφιβολία ενώ ο συγγραφέας αδυνατεί.

Επιπλέον, όσοι κατέχουν την εξουσία είναι καταδικασμένοι στους συμβιβασμούς που επιβάλλει η καθημερινότητα, ενώ οι συγγραφείς έχουν τη δυνατότητα να ζήσουν στα όρια και να παραμείνουν πιστοί στους μύθους τους. Και στην περίπτωση της Φαλάτσι αυτός ο μύθος ήταν ένας μύθος ελληνικός, ήταν ο Αλέκος Παναγούλης: «Ενας Δον Κιχώτης που ακολούθησε το όνειρό του για έναν κόσμο περισσότερο τίμιο, λίγο περισσότερο αξιοπρεπή, λίγο περισσότερο υποφερτό, για έναν κόσμο στο όνομα του οποίου πέθανε, δολοφονημένος απ’ όλους: από τους άρχοντες και από τους δούλους, από ανθρώπους βίαιους και από ανθρώπους αδιάφορους, της Δεξιάς, της Αριστεράς, του Κέντρου, της άκρας Δεξιάς, της άκρας Αριστεράς, του ακραίου Κέντρου». Αυτός ο μύθος ήταν και ένα μοντέλο στο οποίο πίστεψε και που τελικά κούρασε την καρδιά της αλλά δεν της έκλεισε τη φωνή.