[Ενστάσεις] Το μέλι και το δάχτυλο

Την ουσιαστική έκπτωση των δομών και των προσώπων της τοπικής αυτοδιοίκησης στη Θεσσαλονίκη, εκείνων των δομών και εκείνων των προσώπων που συντηρήθηκαν χάρη στον λαϊκισμό, τις πελατειακές σχέσεις και τη συντηρητική ακινησία που απέφερε η παρουσία τους, φαίνεται ότι ακολουθεί η διερεύνηση πολλών ακόμα εστιών ανομίας στον χώρο της τοπικής αυτοδιοίκησης, σε όλη την Ελλάδα. Και στην Αθήνα. Και όχι μόνο στην τοπική αυτοδιοίκηση.

Η Πολιτεία, παρά την πολύ συχνά αντιφατική συμπεριφορά της σε φαινόμενα διαφθοράς ή και εύνοιας συγκεκριμένων ομάδων στο πλαίσιο του πελατειακού κράτους, φαίνεται ότι δεν έχει άλλη επιλογή. Το κυνήγι της διαφθοράς δεν μπορεί παρά να ξεκινήσει από τη διερεύνησή της. Και για να ξεκινήσει η διερεύνηση προϋποτίθεται, κυρίως, η πολιτική βούληση.

Ωστε, λοιπόν, έλειπε η πολιτική βούληση τα περασμένα χρόνια και τις περασμένες δεκαετίες; Πολύ συχνά, ναι. Κι αυτό επειδή η διαφθορά έφτανε πολύ βαθιά στο πολιτικό σύστημα, σε πολλές περιπτώσεις το καθόριζε και το τροφοδοτούσε. Εξαιτίας αυτής της βαθιάς σχέσης του συστήματος με τις εστίες της έκνομης συμπεριφοράς για ίδιον όφελος ομάδων και μεμονωμένων προσώπων, έγινε τρόπος σκέψης και συμπεριφοράς η ηθικολογία. Συχνά η ηθικολογία συνυπήρχε με τον κυνισμό.

Πώς ακριβώς εκδηλώνονταν οι ηθικολογικές συμπεριφορές; Συνήθως, όσοι δεν βρίσκονταν στα πράγματα κατηγορούσαν εκείνους που ασκούσαν τη διοίκηση ως διεφθαρμένους και υπόσχονταν ότι όλα θα αλλάξουν όταν έρθουν οι ίδιοι στα πράγματα. Κάπως έτσι πολιτεύθηκε η ΝΔ του Κώστα Καραμανλή που επένδυσε στην ταύτιση διαφθοράς και ΠΑΣΟΚ, αναλόγως κατηγορήθηκαν οι κυβερνήσεις Καραμανλή από τους αντιπάλους τους. Ενα από τα συστατικά του πολιτικού λόγου του ΣΥΡΙΖΑ, σήμερα, είναι η κατηγορία, με ηθικολογικούς όρους, του υπόλοιπου πολιτικού συστήματος.

Αρκεί ένας πολιτικός χώρος να βγει με σύνθημα «εμείς οι καθαροί», για να μπει τέρμα στις εστίες διαφθοράς; Προφανώς όχι. Η μεταφυσική σε μερικές περιπτώσεις έσωσε μόνο την ψυχή μεμονωμένων ανθρώπων. Αλλά τη διαφθορά τη γεννάει η πραγματικότητα, εν προκειμένω δηλαδή το ίδιο το σύστημα και η λογική του: όσο το Δημόσιο λειτουργεί με αδιαφάνεια και πελατειακές σχέσεις, δεν έχει νόημα η επίκληση της καθαρότητας από κανέναν. Αν μπορείς να βάλεις το δάχτυλο στο μέλι, η λογική λέει ότι θα το βάλεις.

Η διαφθορά μειώνεται μόνο με έναν τρόπο: με πολιτική βούληση για τη δημιουργία αξιόπιστων δομών, που θα ευνοούν την αποκέντρωση των ελεγκτικών μηχανισμών και την αύξηση της ανεξαρτησίας τους. Αλλά, πάνω απ’ όλα, σημασία έχει πώς θα μειωθούν οι ευκαιρίες διαφθοράς. Πώς δηλαδή θα μειωθεί το κράτος. Και γι’ αυτό, όσο κατατείνουν προς αυτόν τον στόχο, οι μεταρρυθμίσεις που στην πραγματικότητα έχουν επιβληθεί θα μπορούσαν να είναι μια καλή αρχή.