Μετά την Αγκαθα

Για όσους παρακολουθούν την υπόθεση σαν να πρόκειται για αστυνομικό μυθιστόρημα, από τα κλασικά στο στυλ του Αρθουρ Κόναν Ντόιλ ή της Αγκαθα Κρίστι, είναι η στιγμή που η πλοκή γίνεται πυκνή και όλα μπερδεύονται. Εκείνος που ήσουν βέβαιος πως είναι ένοχος αποκτά κάποιο άλλοθι και αρχίζεις να αμφιβάλλεις. Νέοι ύποπτοι εμφανίζονται στη σκηνή, νέα δεδομένα προκύπτουν, καινούργια πειστήρια πέφτουν από τον ουρανό, η υπόθεση, που φαινόταν απλή, γίνεται ξάφνου αδιαφανής. Ο αναγνώστης δένεται με χίλιες αόρατες αλυσίδες στην αφήγηση και ρουφά με αγωνία τη συνέχεια. Ποιος είναι ο ένοχος; Ποιος το έκανε;

Ας είμαστε ειλικρινείς. Ολοι, νομίζω, παρακολουθούμε την υπόθεση της στοιχειωμένης λίστας λίγο σαν αστυνομικό μυθιστόρημα, ψάχνοντας τον ένοχο, εκείνον που «πείραξε» το αρχείο και εξαφάνισε τους τρεις λογαριασμούς. Και δεν θέλω να χαλάσω κανενός τη διασκέδαση. Θέλω απλώς να υπενθυμίσω ότι, πέρα από ένα αυτοσχεδιαζόμενο «Whodunnit» ή ένα «CSI Athens», με περίπλοκες τεχνοσυνωμοσίες, σκοτεινά παιχνίδια για κομπιουτεράδες και μυστηριώδεις  ψηφιακές μετεγγραφές, οι περιπέτειες της λίστας είναι και μια υπόθεση που αναβλύζει από τον πυρήνα του ελληνικού προβλήματος. Και, με τον τρόπο της, τον φωτίζει ξανά.

Είμαστε, γι’ αυτό, υποχρεωμένοι να τη διαβάζουμε όχι μόνον ως συναρπαστική αστυνομική λογοτεχνία, σε καθημερινές συνέχειες, αλλά και ως βαρετή υπόμνηση οικείων κακών.

Οτι οι πλούσιοι, γενικά, προσπαθούν να αποφύγουν τους φόρους καταφεύγοντας σε φορολογικούς παραδείσους το ξέρουμε και δεν συμβαίνει μόνο στην Ελλάδα. Οτι οι πολιτικοί αποφεύγουν, όταν μπορούν, να ενοχλούν τους πλουσίους ανθρώπους – και αυτό συμβαίνει παντού. Αλλά γιατί σε όλες τις άλλες χώρες οι λίστες έγιναν αντικείμενο υπηρεσιακού χειρισμού και στην Ελλάδα έμειναν (κρυφές) εις χείρας πολιτικών και κατέληξαν σκάνδαλο πολιτικό;

Γιατί, προφανώς, έχουμε ένα άλυτο ως σήμερα, τρία χρόνια μετά τη χρεοκοπία, πρόβλημα σχέσεων ανάμεσα στη δημόσια διοίκηση και στους «πολιτικούς προϊσταμένους» της. Οι σχέσεις αυτές δεν ρυθμίζονται από τη νομιμότητα και την κανονικότητα, ούτε διέπονται από την αναγκαία ανεξαρτησία του διοικείν από το πολιτεύεσθαι. Οι σχέσεις αυτές υπάγονται στους αθέσμητους κανόνες ενός πελατειακού, κομματοκρατούμενου κράτους και υφαίνονται μέσα σε ένα δίχτυ αλληλοεξυπηρετήσεων και άτυπων διευθετήσεων.

Αλλιώς, πώς θα ήταν δυνατόν ένας υπουργός να λέει «δεν δίνω τη λίστα στους κατά νόμον αρμοδίους επειδή δεν εμπιστεύομαι την εντιμότητά τους» (δεν είναι δικοί μου, δηλαδή); Πώς θα ήταν δυνατόν να λέει ένας ανώτερος κρατικός υπάλληλος «δεν έκανα τη δουλειά μου επειδή δεν έλαβα πολιτική εντολή να την κάνω»; Και πώς θα ήταν δυνατόν να αποφασίζεται η τύχη μιας υπηρεσιακής διαδικασίας σε επίπεδο προσωπικής συνεννόησης ενός υπουργού και ενός προϊσταμένου που έκριναν, νομικοί και οι δύο, πως η λίστα είναι «μη αξιοποιήσιμη» – κι άσε τους κουτόφραγκους να τρέχουν να μαζεύουν φόρους και πρόστιμα;

Το δίδυμο αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι μπροστά στα μάτια μας: έχουμε, αφενός, μια διοίκηση εξουδετερωμένη, με δεμένα τα χέρια, ακέφαλη, διεφθαρμένη, που κάνει λειψά τη δουλειά της και στα μικρά και στα μεγάλα. Και, αφετέρου, μια πολιτική εξουσία που νιώθει πως δεν δεσμεύεται από κανόνες, δεν ελέγχεται επαρκώς από τη νομιμότητα, δεν συναντά αντιστάσεις από ένα σύστημα διοίκησης που δεν λέει ποτέ «όχι, κύριε υπουργέ», ζητεί απλώς ανταλλάγματα για τα «ναι», και εύκολα γλιστρά δίχως φρένα  στην γκρίζα περιοχή της ανομίας.

Κι έπειτα, όταν σπάσει ο διάβολος το ποδάρι του και το «γλίστρημα» έρθει στο φως, ως σκάνδαλο, πώς αντιδρά το πολιτικό σύστημα;

Αντί – παράλληλα με τον όποιο καταλογισμό ευθύνης – να ψάχνουμε τις αιτίες του κακού και να το διορθώσουμε, αντί να κάνουμε τα παθήματα μαθήματα, σπεύδουμε όλοι να στήσουμε τον εισαγγελικό χορό, τρέχουν τα κόμματα στο πανηγυράκι των Εξεταστικών και των Προανακριτικών, στην ατελέσφορη και υποκριτική μεταμφίεση της Βουλής σε δικαστήριο, τα κόμματα ιδρώνουν να κερδίσουν πόντους εντυπώσεων, οι μετέχοντες βουλευτές διαγκωνίζονται να κερδίσουν λεπτά «αποκαλυπτικής» τηλεοπτικής δημοσιότητας και η ζωή συνεχίζεται, το ίδιο στραβά όπως και πριν αποκαλυφθεί το σκάνδαλο. Με τις αιτίες που επέτρεψαν την παραγωγή του άθικτες.