Αλμα από το ΔΝΤ στην ανάπτυξη

Την τελευταία δεκαετία 28 εκατ. Βραζιλιάνοι ξέφυγαν από την ακραία φτώχεια. Μεσαία και εργατική τάξη ήταν προ δεκαετίας μόλις 40 εκατ. Σήμερα αριθμούν 105 εκατ. στα περίπου 190 εκατ. του πληθυσμού. Δημόσιο χρέος και πληθωρισμός είναι χαμηλά, 54,2% του ΑΕΠ και 5,53% αντίστοιχα. Ο προϋπολογισμός είναι ισοσκελισμένος. Ο ρυθμός ανάπτυξης, αν και τώρα χαρακτηρίζεται αναιμικός, πριν από λίγα χρόνια ήταν ιλιγγιώδης. Το 2010, την τελευταία χρονιά που στην εξουσία βρισκόταν ο Λουίς Ιγνάσιο ντα Σίλβα, ανερχόταν στο 7,5%. Οι προβλέψεις των οικονομολόγων για το τέλος του 2012; Μόλις 1%.

Η τελευταία διετία ήταν η χειρότερη αναπτυξιακά από τις αρχές του 1990. Η ύφεση έχει αποτραπεί χάρη στα μεγάλα έργα που χρηματοδοτεί το κράτος, προκειμένου να δημιουργεί θέσεις εργασίας, όπως τα ναυπηγεία με τα οποία σκοπεύουν να στηρίξουν την πετρελαϊκή τους βιομηχανία.

Στη «μάχη» κράτους – αγοράς, το πρώτο έχει σαφώς το πάνω χέρι. Βραζιλιάνοι δημοσιογράφοι αποκαλούν τους υπουργούς και τους μεγαλοβιομηχάνους που κάνουν δουλειές με το κράτος «το ΑΕΠ μας». Το κράτος ξοδεύει μεγάλα ποσά σε προγράμματα που λατρεύει ο λαός γιατί πολύ απλά μοιράζουν λεφτά στους φτωχούς. Ωστόσο, οι κοινωνικές ανισότητες παραμένουν τεράστιες. Στα χέρια του 10% των πλουσιότερων Βραζιλιάνων βρίσκεται το 42,7% του εθνικού εισοδήματος, όταν στο φτωχότερο 10% αντιστοιχεί λιγότερο από το 1,2%. Η εγκληματικότητα είναι υψηλή, οι δρόμοι κακοφτιαγμένοι, τα λιμάνια λειτουργούν με χίλιες δυο δυσκολίες, ενώ τα δημόσια σχολεία παίρνουν χαμηλή βαθμολογία από τους διεθνείς οργανισμούς. Οσο για τη γραφειοκρατία; Ο ανταποκριτής του αμερικανικού περιοδικού «New Yorker» που βρέθηκε στη χώρα πέρυσι, την  αποκαλεί «βυζαντινή».

Το δε κυβερνών κόμμα, το Κόμμα των Εργατών, μόλις πριν από έναν μήνα βρέθηκε σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Ο 66χρονος Χοσέ Ντιρσέου, ένα από τα ηγετικά του στελέχη και υπεύθυνος του πολιτικού γραφείου του Ντα Σίλβα, καταδικάστηκε σε περίπου 11 χρόνια φυλακή για τακτική δωροδοκία βουλευτών, των οποίων εξασφάλιζε έτσι την ψήφο. Η διαφθορά λοιπόν ζει και βασιλεύει στο πολιτικό σύστημα.

Επιπλέον, το βραζιλιάνικο οικονομικό θαύμα έχει ρίζες σε πολιτικές που πολλοί αποσιωπούν – γιατί είναι αυτές που θα αποκαλούσαν «ακραία νεοφιλελεύθερες». Το 1993 ο πληθωρισμός είχε ξεπεράσει το αστρονομικό 2.000% ετησίως. Ωσπου ανέλαβε υπουργός Οικονομικών ο προερχόμενος από την ελίτ ακαδημαϊκός, με φήμη αριστερού, Φερνάρντο Ενρίκε Καρντόζο. Αυτός εισήγαγε ως νέο νόμισμα της χώρας το νέο ρεάλ που ήταν συνδεδεμένο με το αμερικανικό δολάριο. Το 1994 και το 1998 εξελέγη πρόεδρος με μεγάλη ευκολία. Κράτησε τον πληθωρισμό σε χαμηλά επίπεδα και ιδιωτικοποίησε μια σειρά κρατικών εταιρειών.

Και τις δύο φορές αντίπαλός του ήταν ο Λούλα, του οποίου το πρόγραμμα  προέβλεπε διαγραφή του χρέους, εθνικοποιήσεις και διωγμό του ΔΝΤ. Το 2002 ο Λούλα κατάφερε να εκλεγεί στην προεδρία, αφού «στρογγύλεψε» λίγο το πρόγραμμά του. Το ΔΝΤ βρισκόταν στη χώρα ήδη από το 1998 και ο Λούλα επέκτεινε τη συμφωνία και σεβάστηκε πλήρως τους όρους που έθεσε το Ταμείο.

Διατήρησε τη δημοσιονομική και νομισματική πειθαρχία του προκατόχου του, εφαρμόζοντας ταυτόχρονα και κάποια από τα κοινωνικά του προγράμματα σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα. Ετσι γεννήθηκε το περίφημο bolsa familia – ελληνιστί, το οικογενειακό επίδομα. Απευθύνεται στο 1/4 του βραζιλιάνικου πληθυσμού, 50 εκατ. ανθρώπους. Είτε δίνει χρήματα στις φτωχότερες οικογένειες είτε ανταμείβει οικονομικά τις λιγότερο φτωχές που εμβολιάζουν και στέλνουν τα παιδιά τους στο σχολείο. Ο Λούλα καθιερώθηκε ως «ο άνθρωπος των φτωχών». Η Βραζιλία βγήκε ισχυρότερη από όλη αυτή την περιπέτεια. Ωστόσο, τίποτε από αυτά δεν θα είχε επιτευχθεί, αν ο Καρντόζο δεν είχε τιθασεύσει το τέρας του πληθωρισμού.