λήμματα

επακόλουθα. Ο μηδενισμός της πολιτικής υπόστασης της χώρας ελέω Μνημονίων άφησε ουσιαστικά τους έλληνες πολιτικούς χωρίς δουλειά. Ως γνωστόν, οι τελευταίοι ζούσαν μόνο από την πολιτική και για την πολιτική· πιο σωστά: για ό,τι είχαν βαφτίσει πολιτική, πιστοί στις νεοελληνικές παραδόσεις. Δεν είναι το πρώτο επάγγελμα που τελειώνει, θα πείτε. Η Ιστορία είναι γεμάτη από ανάλογα παραδείγματα εφαρμογής του νόμου της «δημιουργικής καταστροφής». Ενα επάγγελμα πεθαίνει και γεννιούνται δύο καινούργια. Κλείνει μια επιχείρηση και στη θέση της ανοίγουν τρεις. Στην προκειμένη περίπτωση, ο αφανισμός του επαγγέλματος «έλληνας πολιτικός» άνοιξε τον δρόμο για τις δουλειές που λέγονται: σωτήρας (προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση), σοσιαλδημοκράτης (γνωστή η αφετηρία, άγνωστη η κατεύθυνση) και κεντροαριστερός (κατεύθυνση, όπως λέει ο ποιητής Χρήστος Ρόδιος, «εντός, εκτός και επί τα αυγά»).

επιπτώσεις. Αν σήμερα η πολιτική σκηνή έχει γίνει περιβόλι, υπεύθυνη είναι η εξέλιξη για την οποία μιλήσαμε πιο πάνω. Και το «περιβόλι» είναι λίγο. Πιο σωστό θα ήταν να μιλούσαμε για έναν μεταφυσικό οπωρώνα ή λαχανόκηπο όπου ευδοκιμούν όλα τα άνθη και οι καρποί της παραδοσιακής πολιτικής αυτολατρείας. Πέρα από τις ειδικότητες στις οποίες αναφερθήκαμε, βρίσκεις εκεί ό,τι ποθεί η καρδιά σου: τον επαναστάτη που κοιμήθηκε και ξύπνησε με την πικρή γεύση που αφήνει στο στόμα η επανάσταση που πέτυχε «τον γνήσιο ελληνοπαθή αγωνιστή που σκοντάφτει συνέχεια επάνω σε προδότες και Εφιάλτες», τον παράφορο θιασώτη των υδρογονανθράκων που θα σώσουν την πατρίδα. Μόνον οι οπλαρχηγοί του Μοριά λείπουν, που απειλούσαν να σφάξουν τους προκρίτους επειδή υποδέχθηκαν ψυχρά τον Δημήτριο Υψηλάντη. Ομως όλα τα υλικά του εμφυλιογενούς μορφώματος και του αιματηρού ανέκδοτου που λέγεται «Ελλάδα» είναι εκεί. Είναι εκεί όλη η δύναμη της αυτοκαταστροφής.

μορφές. Ο πίνακας λέγεται «Δύο αιώνες τουλάχιστον». Είναι έργο άγνωστου καλλιτέχνη, που συνδυάζει στοιχεία Εγγονόπουλου και Μποστ. Συγκατοικούν εδώ όλες οι εμβληματικές μορφές του ελληνικού οπωρώνα. Πρόκειται για ένα πανηγύρι όπου συνυπάρχουν, μεταξύ άλλων, η φουστανέλα, το καριοφίλι, ο Αρμάνι (ως αντρικό κοστούμι), το τελευταίο μοντέλο iΡad της Apple και ο αναπόφευκτος Παρθενώνας. Είναι κάτι σαν σούπα μεγαλείου για γέλια και για κλάματα. Τη μερίδα του λέοντος, όμως, κατέχουν οι ανθρώπινες φιγούρες. Ανάμεσά τους δεν ξέρεις ποιον να πρωτοξεχωρίσεις. Κεντρική θέση στην όλη σύνθεση καταλαμβάνει μια ιπτάμενη γυναίκα, ημίγυμνη, που φορά τα υπολείμματα μιας χλαμύδας και κρατά στα χέρια της μια λωρίδα πανί όπου διαβάζουμε: «Οχι! Δεν είμαι η Κολομβία!». Εικάζεται ότι ο εικαστικός είχε υπόψη του την τελευταία έκθεση της Διεθνούς Διαφάνειας, βάσει της οποίας η Ελλάδα κατέχει την ίδια θέση με τη συμπαθή χώρα της Λατινικής Αμερικής από άποψη διαφθοράς. Αν πάλι δεν την είχε, πρέπει να τον συγχαρεί κανείς για την ενορατική του δύναμη.

πίνακας. Το αντικείμενο που αιχμαλωτίζει αμέσως την προσοχή του θεατή του πίνακα είναι ένα άδειο αναπηρικό καρότσι. Μπροστά του βρίσκονται γονατιστοί τρεις άντρες. Η εικόνα θυμίζει, σε τελείως ελεύθερη απόδοση, τη σκηνή όπου ο Κώστας Μπότσαρης και ο Δημήτριος Πλαπούτας υποβάλλουν τα σέβη τους στον Οθωνα. Μόνο που εκεί απεικονίζεται κανονικά ο νεοαφιχθείς βασιλιάς των Ελλήνων, σε όρθια στάση, ενώ οι δύο εκπρόσωποι του έθνους εμφανίζονται υποκλινόμενοι, όχι γονυπετείς. Εδώ οι τρεις Ελληνες μοιάζουν να προσκυνούν το κενό, που υπογραμμίζεται από το άδειο καροτσάκι.

σωτήρας. Η φιγούρα αναπτύσσεται σε διάφορες παραλλαγές. Από αυτή την άποψη πρέπει να μιλάμε μάλλον για σωτήρες παρά για σωτήρα. Η οπτική διαφοροποίηση των διάφορων εκδοχών της μορφής αυτής είναι πολύ έντονη. Υπάρχει, π.χ., ο σωτήρας-διασώστης που σπεύδει με το κανό του να πιάσει από τα πόδια την ιπτάμενη γυναίκα (βλ. λήμμα «Μορφές») γιατί φοβάται ότι θα πέσει στο κενό. Στο επόμενο «καρέ» η γυναίκα, σε κατάσταση υστερίας, κλωτσά τον επίδοξο σωτήρα της, το κανό αναποδογυρίζει, ο διασώστης μοιάζει να καταποντίζεται, όμως δύο «καρέ» παρακάτω ξαναβγαίνει στην επιφάνεια. Το μήνυμα του καλλιτέχνη είναι προφανές: σώθηκε ο σωτήρας. Ή: δεν γλιτώνεις από τον σωτήρα. Ενώ, σε δεύτερο επίπεδο, τίθεται το ερώτημα: ποιος σε σώζει από τον σωτήρα; Το ερώτημα αυτό παραμένει αιωρούμενο σαν την πρωταγωνίστρια της σύνθεσης.